Белиот стап не може да ги тргне автомобилите од тротоарите: Слепите лица секојдневно се соочуваат со опасности

Паркирани автомобили на тротоарите, прекинати тактилни патеки, нефункционални звучни семафори и недостиг од пристапен јавен превоз се само дел од пречките со кои слепите лица секојдневно се соочуваат. На Меѓународниот ден на белиот стап, 15 октомври, организациите што ги застапуваат нивните права потсетуваат дека самото помагало не е доволно за безбедно и независно движење ако јавната средина не е приспособена за сите граѓани.

Белиот стап им помага на слепите лица да ги препознаваат пречките, промените на површината и опасностите во непосредната околина. Но, тој не може да отстрани автомобил оставен на тротоар, да поправи нефункционален семафор или да обезбеди проодна пешачка патека.

„Нам не ни е потребен само белиот стап. Потребни ни се тактилни патеки за движење, звучни сигнали на семафорите и пристапен јавен превоз. Белиот стап е наше помагало за движење и симбол на достоинството, но честопати немаме услови каде и како безбедно да го користиме“, порача претседателката на Здружението на слепи и лица со оштетен вид – Скопје, Валентина Ѓурчиновска.

За претседавачот на Интерпартиската парламентарна група за правата на лицата со попреченост, Никола Мицевски, правото на независно живеење мора да се остварува во секојдневието, а не да остане само запишано во документи. Тоа, како што истакна, треба да се препознава во секоја улица, јавна институција, училиште и услуга што им е достапна на граѓаните.

Мицевски нагласи дека белиот стап е симбол на слободата, мобилноста и достоинството на лицата со оштетен вид, но нивната самостојност зависи и од пристапноста на јавните простори, достапноста на информациите и поддршката од институциите.

— реклама —

„Пристапноста не е дополнителна поволност, туку предуслов за остварување на човековите права и обезбедување еднакви можности за сите. Убеден сум дека преку отворен дијалог, заедничка работа и посветеност можеме да придонесеме кон општество во кое различностите се почитуваат“, порача Мицевски.

Од Коалицијата за застапување на правата на лицата со хендикеп „Менуваме“ годинава го насочија вниманието кон пристапноста на јавниот простор во Скопје. Оттаму предупредуваат дека блокираната пешачка патека не претставува само непријатност за слепите лица, туку и непосредна опасност за нивната безбедност.

„Проблемот не е белиот стап. Проблемот е урбаната средина што не обезбедува услови за безбедно и независно движење“, порачуваат од коалицијата.

Меѓу најчестите пречки се возилата паркирани на тротоарите и пешачките премини, неправилно поставените или прекинати тактилни патеки, градежниот материјал, необезбедените градилишта и нефункционалната звучна сигнализација. Дополнителен проблем е недостигот од звучни известувања во автобусите и на автобуските постојки.

Од Националниот сојуз на слепи објаснуваат дека белиот стап има заштитна, информативна и идентификациска улога. Со негова помош корисникот ги открива пречките и промените на површината, добива информации за околината и им укажува на другите учесници во сообраќајот дека има оштетен вид. Сепак, ова помагало не може да ги надомести недостатоците на јавниот простор.

Организациите затоа бараат правилно поставени и непрекинати тактилни патеки, исправни звучни семафори, пристапен јавен превоз, достапни информации и поефикасна контрола на непрописното паркирање.

— реклама —

Коалицијата „Менуваме“ уште лани побара белиот стап да се обезбедува преку Фондот за здравствено осигурување како помагало за секое слепо лице. Останува отворено прашањето дали барањето е исполнето и дали корисниците навремено добиваат стап приспособен на нивната висина и потреби.

Пристапноста е важна и во образованието, каде што раното оспособување за самостојно движење може да придонесе за поголема независност на децата со оштетен вид.

Директорката на Државното училиште со ресурсен центар „Димитар Влахов“, Александра Рековческа, посочи дека станува збор за единствената државна образовна институција во земјава специјализирана за работа со деца и млади со оштетен вид.

По преобразувањето во ресурсен центар, установата обезбедува стручна помош и за учениците со оштетен вид кои посетуваат редовна настава, како и за наставниците и стручните служби што работат со нив.

„Нашата цел не е секое дете со оштетен вид да дојде кај нас, туку нашата стручна поддршка да стигне до секое дете на кое му е потребна, без разлика каде се образува“, истакна Рековческа.

— реклама —

Во соработка со Бирото за развој на образованието, училиштето работи на тоа обуките за ориентација и мобилност да станат системски достапни за учениците во редовните училишта. Преку нив децата учат самостојно да се движат низ училишните простории, по улиците и со јавниот превоз, како и да се снаоѓаат во непозната средина.

Установата располага и со современи асистивни помагала, меѓу кои и дигитално паметно стапче што предупредува на пречки и дава дополнителни информации за околината. Но, поради високата цена, ваквата технологија останува недостапна за многу семејства.

Рековческа нагласи дека асистивните помагала, кои вклучуваат опрема, уреди, софтвер и системи за поддршка во секојдневниот живот, образованието и работата, не треба да зависат од личните приходи на семејствата или од повремени донации. Таа побара проширување на опфатот на помагалата што се обезбедуваат преку Фондот за здравствено осигурување, паралелно со подобрувањето на физичката и дигиталната пристапност.

Од 1 јули се применува и Законот за пристапност на веб-страниците и мобилните апликации на институциите од јавниот сектор. Постојните дигитални услуги треба да бидат усогласени со стандардите за пристапност до крајот на 2026 година.

Министерот за дигитална трансформација, Стефан Андоновски, истакна дека пристапноста не се однесува само на физичкиот простор, туку и на електронските услуги преку кои граѓаните добиваат информации, поднесуваат барања и обезбедуваат документи.

„За слепите и лицата со оштетен вид, пристапната електронска услуга може да значи самостојно читање информации, пополнување образец или добивање документ. Тоа значи заштедено време, помала потреба од туѓа помош и поголема приватност при користењето на личните податоци“, рече Андоновски.

Законот предвидува веб-страниците и мобилните апликации на институциите да можат да се користат со тастатура, гласовна контрола и асистивни уреди, како и да содржат текстуални описи на сликите, аудиоописи, транскрипти и други пристапни формати.

Граѓаните можат да побараат пристапна алтернатива, а институциите се должни да одговорат во рок од 15 работни дена. Тие треба да објавуваат и изјава за пристапност и да овозможат пријавување проблеми. Андоновски најави надзор над примената на законот и вклучување на лицата со попреченост во тестирањето на дигиталните услуги.

Сепак, останува прашањето дали институциите навистина ги проверуваат своите веб-страници и апликации во соработка со слепите корисници или пристапноста ја сведуваат на формално исполнување на обврските.

На собраниската дискусија „Правото на независно живеење – од бел стап до пристапна средина“ учествуваше и Беира Салифоска од „Димитар Влахов“. Таа е целосно слепа, дипломиран специјален едукатор и рехабилитатор, а неодамна со асистент истрча 21 километар на Скопскиот маратон. Салифоска е и авторка на првата дипломска работа во земјава изработена на Брајово писмо.

Пораките по повод Меѓународниот ден на белиот стап се јасни: самостојноста на слепите лица не зависи само од помагалата што ги користат, туку и од тоа дали улиците, превозот, образованието и дигиталните услуги им овозможуваат безбедно и рамноправно учество во општеството.