Речиси две недели по антивладините протести во Белград, кои демонстрантите ги опишаа како насилно прекинати со силен и разорен звучен удар, српските власти спровеле контроверзни тестирања со моќни акустични уреди – овој пат врз животни. Документи до кои дојде Политико укажуваат дека експериментите биле дел од истрага чија цел била да се оспорат тврдењата на граѓаните дека против нив биле употребени таканаречени „звучни топови“.
Тестирањата биле организирани од српската Безбедносно-информативна агенција – БИА, со вклученост на српски и руски експерти. Како тест-субјекти биле користени кучиња, избрани поради нивната висока чувствителност на звук, а експериментите се одвивале на полигон на БИА.
Според документите, животните биле изложени на два типа далекусежни акустични уреди (LRAD), способни да емитуваат звук до 150 децибели – јачина споредлива со млазен авион при полетување. Уредите биле активирани на различни растојанија, од 200 до само 25 метри.
Официјалната верзија: „Нема промени“
Во извештајот на руската служба за безбедност – ФСБ – се наведува дека кај кучињата не биле забележани знаци на непријатност или промени во однесувањето за време на тестовите, ниту пак здравствени последици при прегледите неколку дена подоцна. Овој заклучок, според документите, бил користен како аргумент дека симптомите пријавени од демонстрантите не можат да се поврзат со употреба на звучни уреди.
Српската влада претходно негираше дека употребила звучни топови за време на протестите, но призна дека полицијата располага со таква опрема и најави истрага за настаните од 15 март 2025 година, кога илјадници луѓе пријавија мачнина, вртоглавица, главоболки и паника по ненадеен силен звук во центарот на Белград.
Сомнежи за законитоста на тестирањата
Експериментите, сепак, отворија нов фронт на критики. Српското Министерство за земјоделство соопшти дека никогаш не добило барање за одобрување вакви тестирања врз животни, што значи дека тие можеби биле спроведени без законска дозвола. Српските закони, како што потсетуваат правниците, строго бараат претходно одобрение и забрануваат тестирање оружје и воена опрема врз животни.
Адвокатот за човекови права Данило Ќурчиќ изјави дека случајот може да претставува сериозно кршење на Законот за благосостојба на животните, оценувајќи дека кучињата биле изложени на злоупотреба под изговор на истрага.
Политички реакции и обвинувања
Опозицијата во Србија оди чекор понатаму. Според опозицискиот политичар Радомир Лазовиќ, тестирањата врз кучиња се дел од обидите на власта на Александар Вучиќ да ја релативизира или прикрие употребата на звучни уреди против демонстрантите.
„Илјадници луѓе минатата година директно ги почувствуваа ефектите од ова оружје. Наместо одговорност, гледаме експерименти врз животни за да се докаже дека граѓаните лажат“, изјави Лазовиќ.
Истрагата што требаше да донесе одговори за настаните на протестите, наместо тоа, отвори нови прашања – за односот на државата кон сопствените граѓани, но и кон животните, како и за границите што институциите се подготвени да ги поминат во одбрана на официјалната верзија на настаните.
