Јехуда Видавски, најстариот преживеан од Холокаустот во Израел, почина вчера на 107-годишна возраст. Својот живот го посветил на обновување на еврејските гробишта уништени за време на нацистичката окупација.
Видавски е роден во 1919 година во полскиот град Турек, како второ од четирите деца. Семејството се селело низ Полска, сè додека во 1933 година не се населило во Лоѓ. До 1936 година тој раководел со текстилна компанија во која се шиеле кошули и долна облека за полската армија.
Откако нацистите ја окупирале Полска во септември 1939 година, семејството Видавски успеало да купи стан во границите на Лоѓското гето. Таму живееле 15 членови на семејството, сè до ликвидацијата на гетото на 29 август 1944 година. Во тој период семејството продолжило да се занимава со трговија со текстил, а во својот дом во гетото водело и народна кујна.
По депортацијата во Аушвиц, неговите родители Абрахам и Леа и неговиот најстар брат Габриел биле веднаш убиени. Неговиот помлад брат Хаим Моше починал во Бухенвалд, додека неговата сестра Јохевед била убиена во концентрациониот логор Штутхоф.
„Кога нашето семејство беше испратено во Аушвиц, со нас во вагонот за стока беше еден вујко. Го видовме крематориумот и чадот. Тој рече: ‘Јехуда, го гледаш ли тоа? Мора да е пекара.’ Сè за што можевме да размислуваме беше лебот“, раскажал Видавски во своето сведоштво за Јад Вашем.
„Го преживувам тоа повторно, не само секој ден, туку секој час; сите ги гледам пред очи“, рекол Видавски, мислејќи на убиените членови на своето семејство.
Видавски и неговиот најмлад брат Јехошуа биле испратени на принудна работа во работниот логор Фридланд, каде што изработувале крила за авиони. Двајцата ја преживеале војната. Откако биле ослободени од Црвената армија, браќата се вратиле во Лоѓ, каде што откриле дека, покрај нивниот вујко, тие се единствените членови на семејството што ја преживеале војната.
Видавски основал нова текстилна фабрика, се оженил со Леа Добриш и учествувал во шверцување оружје за Иргун, паравоена организација која дејствувала во тогашна Мандатна Палестина пред основањето на Израел. Во 1950 година се преселил во Израел, каде што раководел со неколку компании.
Во 1978 година решил да се врати во Полска. Бил шокиран од состојбата на тамошните гробишта додека се обидувал да го пронајде гробот на својата баба. Тогаш одлучил да пронајде, идентификува и обнови илјадници гробови, меѓу кои и гробови на истакнати рабини.
Во интервју за порталот „Јнет“ во 2019 година, Видавски рекол: „Мојата одмазда кон нацистите е тоа што тие загубија, а ние ја имаме Државата Израел. Слободни сме и силни и никој повеќе не може да нè уништи“.
Израелскиот претседател Исак Херцог вчера се прости од Видавски на социјалната мрежа Икс и се присети на „привилегијата“ што ја имал да го прими пред три години.
„Ме допре неговата животна приказна и одлуката, години по преселувањето во Израел, да се врати во Полска за да го пронајде гробот на својата баба. Таа потрага стана неговата животна мисија; со децении Јехуда работеше на пронаоѓање и обновување на еврејските гробишта и гробови во Полска и помогна во идентификувањето на повеќе од 3.000 гробови“, напишал Херцог.
„Јехуда еднаш рекол дека неговата одмазда кон нацистите е тоа што тие загубија, а ние ја имаме Државата Израел. Навистина, неговиот живот беше величествено сведоштво за победата на животот, сеќавањето и обновувањето“, додал тој.
