Од банкарска криза во Србија до неизвесност во Битола: што се случи со „АЛТА банка“ за една недела?

Случајот со „АЛТА банка“ во изминатата недела предизвика низа реакции во Македонија, откако проблемите со нејзиниот доминантен сопственик во Србија се одразија и врз работењето на банката во Битола. Одземањето на дозволата за работа на српската банка, воведувањето администрација во македонската филијала и привремените ограничувања за клиентите отворија прашања за сигурноста на депозитите и иднината на финансиската институција.

Развојот на настаните започна на 31 октомври, кога Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на „АЛТА банка“ АД Белград. Неколку дена подоцна беше отворена стечајна постапка, а српското обвинителство за организиран криминал покрена истрага. Меѓу приведените е и сопственикот на банката, Давор Мацура, осомничен за присвојување околу 45 милијарди српски динари од банкарскиот трезор. Станува збор за сомневања што треба да бидат утврдени во натамошна истрага и судска постапка.

Последиците се почувствуваа и во Македонија поради сопственичката поврзаност на двете банки. Српската „АЛТА банка“ поседуваше 95,336 проценти од капиталот на „АЛТА банка“ АД Битола.

— реклама —

На 1 ноември Народната банка на Македонија воведе администрација во банката во Битола и ја повлече претходно дадената согласност за квалификувано учество на српската банка. Управувањето го презедоа тројца администратори именувани од централната банка – Илија Андовски, Весна Стојчевска и Марија Тодоровска. Нивниот мандат е три месеци, во кои треба да ги заштитат имотот на банката, интересите на штедачите и доверителите и стабилноста на работењето.

Од Народната банка појаснија дека администрацијата не значи затворање на банката ниту автоматско активирање на исплатата на осигурените депозити. Според објавените податоци, банката е ликвидна, има висока капитализираност и располага со квалитетно кредитно портфолио.

Сепак, за клиентите беа воведени привремени ограничувања. Беа суспендирани одливните плаќања кон странство, а повлекувањето готовина преку банкоматите беше ограничено. Ова предизвика загриженост, особено кај пензионерите и граѓаните кои секојдневно ги користат банкарските услуги.

— реклама —

Централната банка уверуваше дека средствата на клиентите остануваат евидентирани на нивните сметки и дека депозитите на физичките лица се осигурени до 30.000 евра, согласно со законските правила.

Дополнителни реакции предизвикаа и информациите за наводни трансфери на големи суми пари од Македонија кон Србија и Русија преку „АЛТА банка“. По анализата на податоците за 2025 година и периодот до октомври 2026 година, Народната банка на 5 ноември соопшти дека не утврдила трансакции од таков карактер.

— реклама —

Во 2025 година приливите од Србија изнесувале 2,2 милиони евра, а одливите 5,3 милиони евра. Во првите десет месеци од 2026 година биле регистрирани приливи од 6,2 милиони евра и одливи од 7,2 милиони евра. Според централната банка, трансакциите биле поврзани со редовното работење на клиентите. Во истиот период немало евидентирани приливи од Русија ниту одливи кон оваа земја.

Во меѓувреме, беа преземени мерки за да им се овозможи на клиентите пристап до нивните средства. Во филијалата во Битола беа организирани исплати за пензионерите без платежни картички. На 5 ноември биле услужени 556 пензионери, а исплатите продолжиле и следниот ден. На сметките на банката биле префрлени и средства за исплата на социјална помош.

На 6 ноември Народната банка најави дополнителни олеснувања. Од 9 ноември, клиентите без платежни картички ќе можат да подигнуваат до 20.000 денари и на шалтерите во Тетово и Струмица. Неделниот лимит за подигнување готовина и плаќања со картички се зголемува од 10.000 на 15.000 денари. Исто така, ќе биде овозможено целосно располагање со новите приливи од плати, пензии и социјална помош што пристигнуваат од институции и компании со сметки во други банки.

— реклама —

Случајот доби и политичка димензија. СДСМ побара надзорна расправа во Собранието за постапувањето на институциите и причините за воведувањето администрација, додека ВМРО-ДПМНЕ ја обвини опозицијата за политизирање на случајот и создавање паника кај граѓаните. Комисијата за финансирање и буџет треба да расправа за прашањето на 11 ноември.

Премиерот Христијан Мицкоски посочи две можни сценарија за иднината на банката: пронаоѓање нов инвеститор кој ќе ја преземе и ќе го консолидира работењето или одземање на дозволата и отворање стечајна постапка. Тој оцени дека средствата на банката се два до три пати поголеми од нејзините обврски и дека најголемиот дел од штедачите имаат депозити до 30.000 евра.

И покрај најавените олеснувања и уверувањата за ликвидноста, иднината на „АЛТА банка“ во Битола останува неизвесна. Клучно ќе биде дали ќе се најде нов инвеститор, дали ќе се нормализира пристапот на клиентите до нивните средства и дали банката ќе успее долгорочно да го стабилизира работењето.