ЕНЕРГИЈА

Светска банка предупредува: енергентите ќе поскапат за 24% во 2026 година поради војната на Блискиот Исток

Светска банка во извештај објавен на 29 април 2026 година предупредува дека војната на Блискиот Исток ќе предизвика силен раст на цените на енергентите, со очекувано зголемување од 24% во текот на 2026 година. Според проценките, растот на цените на енергијата ќе се прелее и врз поширокиот пакет стоки, зголемувајќи ги вкупните цени на стоките за околу 16%, со ризик дополнително да ја поттикне инфлацијата и да го забави глобалниот економски раст.Во извештајот се наведува дека конфликтот предизвикал еден од најголемите шокови во снабдувањето со нафта, со почетен пад на глобалната понуда од околу 10 милиони барели дневно. Дополнителен притисок доаѓа од нападите врз енергетска инфраструктура и нарушувањата на транспортот низ Ормутскиот Теснец, клучна поморска рута низ која поминува значаен дел од светската трговија со сурова нафта.Светска банка посочува дека цената на нафтата од типот Брент веќе во средината на април била за околу 50% повисока во споредба со почетокот на годината. За 2026 година се прогнозира просечна цена од 86 долари за барел, наспроти 69 долари во 2025 година, при што проекциите се засноваат на претпоставка дека најтешките нарушувања ќе се стабилизираат до мај и дека транспортот по клучните рути ќе се нормализира до крајот на годината.Главниот економист на Светска банка, Индермит Гил, предупредува дека војната влијае „во бранови“ врз глобалната економија: прво преку поскапување на енергентите, потоа на храната, а потоа преку инфлација и раст на каматните стапки, што го поскапува задолжувањето. Во истиот контекст, се оценува дека цените на ѓубривата би можеле да пораснат за 31% во 2026 година, што би ги притиснало приходите на земјоделците и би ги загрозило приносите.Извештајот укажува и на можни нагорни поместувања кај индустриските метали како алуминиум, бакар и калај, поттикнати од побарувачката во сектори како центри за податоци, електрични возила и обновливи извори. Паралелно, се очекува раст и кај благородните метали, со проекција за зголемување на просечните цени од 42% во текот на годината, поради засилената побарувачка за „сигурни засолништа“ во услови на геополитичка неизвесност.За економиите во развој, Светска банка проценува дека инфлацијата би можела да се искачи на 5,1% во 2026 година, што е за еден процентен поен повеќе од претходните проекции, додека растот се ревидира надолу на 3,6%. Во понегативно сценарио, доколку конфликтот потрае или дојде до дополнителни оштетувања на клучната инфраструктура, просечната цена на нафтата може да достигне и 115 долари за барел, со дополнителен притисок врз инфлацијата.Заменик-главниот економист на Светска банка, Ајхан Косе, оценува дека владите располагаат со ограничен фискален простор за одговор и дека треба да се избегнуваат широки и неселективни мерки за поддршка што можат да ги нарушат пазарните сигнали, а наместо тоа да се насочат кон целна и привремена помош за најранливите домаќинства.

Свет | пред 2 седмици

„Светот се соочува со најголема енергетска закана во историјата“, вели директорот на Меѓународната агенција за енергија

Директорот на Меѓународната агенција за енергија (IEA) Фатих Бирол денес изјави дека светот се соочува со најголемата закана за енергетската безбедност во историјата.„До денес изгубивме 13 милиони барели нафта дневно... а присутни се и големи нарушувања во снабдувањето со клучни суровини“, рече Бирол преку видео врска на настан организиран од CNBC во Сингапур.Бирол претходно предупреди дека војната во Иран и продолженото затворање на Ормускиот теснец би можеле да доведат до најголемата енергетска криза со која светот некогаш се соочил.„Европа околу 75 отсто од авионското гориво го добива од рафинерии на Блискиот Исток, а тоа сега практично падна на нула... Европа сега се обидува да го набави од САД и Нигерија. Ако не успееме да обезбедиме дополнителен увоз, ќе се соочиме со проблеми“, рече Бирол. Меѓународната агенција за енергија која има 32 членки, се обиде да ги ублажи последиците од нарушувањата во глобалното снабдување со енергија со тоа што во март одлучи да пушти 400 милиони барели нафта од стратешките резерви.Бирол на почетокот на април рече дека агенцијата може да размисли и за дополнително ослободување на резервите, но нагласи дека тоа би било само привремено олеснување, а не решение на кризата.„Тоа само ги ублажува последиците, но не е лек. Вистинското решение е повторно отворање на Ормускиот теснец. Со ова добиваме време, но тоа не е трајно решение“, рече тој.Бирол ги повика владите да ја зајакнат отпорноста преку алтернативни извори на енергија, вклучувајќи нуклеарна енергија, како и преку примена на поефикасни технологии, како електрични возила.Ормускиот теснец, преку кој пред војната секојдневно поминуваа во просек 20 милиони барели нафта и нафтени деривати, моментално е под двојна блокада, бидејќи ниту Иран ниту САД не дозволуваат бродови да влегуваат или излегуваат од теснецот.

Свет | пред 3 седмици

Грција тргна по гас под морето: сондажи во Јонското Море, милијарди на маса и силен отпор од екологистите

Грција ја засилува трката за енергетска независност и за поголема геостратегиска тежина во Источното Средоземно море, отворајќи нов фронт во потрагата по јаглеводороди во морските подрачја. По потпишувањето договор за истражни сондажи во Јонското Море, Атина ја претставува иницијативата како „историски момент“ за зајакнување на енергетската безбедност, но паралелно расте и притисокот од еколошките организации кои предупредуваат на ризици за морските екосистеми и за климатските цели.Според планот, конзорциум составен од ExxonMobil и грчките компании Energean и HelleniQ Energy треба да започне истражувања во февруари 2027 година. Пред тоа, проектот мора да ја помине проценката на влијанието врз животната средина, со рок до 15 јуни, што е клучен услов за почеток на активностите.Енергетскиот влог е значителен. Проценките на Energean сугерираат дека потенцијалните резерви би можеле да достигнат и до 270 милијарди кубни метри природен гас — количина што, доколку се потврди, би можела да покрива национална потрошувачка со децении. Во случај на уверливо откритие, ќе следуваат дополнителни вложувања до 5 милијарди евра, а дел од анализите наведуваат дека проектот може да донесе повеќемилијардни приходи за грчката држава.Владата во Атина смета дека ваквите проекти не се само прашање на пазар и енергија, туку и на позиционирање: Грција сака да се профилира како стратешки енергетски јазол за Европската унија во период на зголемени геополитички тензии во регионот.Но амбициите доаѓаат со сериозни неизвесности. Успехот на првиот сондаж се проценува на релативно ниско ниво, меѓу другото поради длабочината на наоѓалиштата. Дополнително, во март грчкиот парламент ратификуваше уште четири енергетски договори со Chevron за истражување на јаглеводороди во морски зони во Јонското Море, јужно од Пелопонез и кај островот Крит, што ја проширува сликата за поагресивен истражувачки бран.Еколошките организации предупредуваат дека дел од подрачјата за истражување се наоѓаат во близина на едни од најбогатите и најранливи морски екосистеми во Средоземното море. Јонското море е дом на заштитени видови, меѓу кои делфини, кашалоти, средоземноморска фока и морската желка карета, чиишто клучни места за размножување се поврзуваат со делови од грчкото крајбрежје.Посебно се истакнуваат ризиците од сеизмички истражувања и длабоководно дупчење, кои создаваат силни акустични бранови и можат да го нарушат животот на морските цицачи што се потпираат на звук за ориентација и комуникација. „Гринпис“ започна национална кампања со барање да се стопираат сондажите, оценувајќи дека политиката е во остар судир со реалноста на климатската криза.Организациите наведуваат три групи ризици: директна закана за биодиверзитетот, можни економски последици врз туризмот и рибарството, како и климатски ефект во период кога ЕУ е насочена кон декарбонизација. WWF оди чекор понатаму, тврдејќи дека економските добивки би биле ограничени, додека потенцијалната штета за природата би можела да биде огромна, особено во случај на инцидент како излевање на нафта, со ризик за работни места во туризмот – еден од столбовите на грчката економија.Од владината страна пораката е дека ќе се почитуваат строгите еколошки стандарди и дека процедурите ќе обезбедат контролирано и безбедно спроведување. Компанијата Energean, пак, го посочува долгогодишното работење на локацијата „Принос“ како пример за експлоатација без големи инциденти и со еколошки сертификат. Во меѓувреме, судирот меѓу енергетските планови и зелениот отпор станува сè поостар, а прашањето дали Грција ќе стане регионален енергетски играч – или ќе влезе во нов циклус на зависност од фосилни горива – останува отворено.

Свет | пред 3 седмици

Кремљ: Војната во Иран ја зголеми побарувачката за руски енергенси

Кремљ соопшти дека војната во Иран забележливо ја зголемила побарувачката на руски енергетски производи, оценувајќи дека Русија останува „сигурен снабдувач“ со нафта и гас – и преку цевководи и како течен природен гас.Изјавата доаѓа откако, според објавата, американското Министерство за финансии издало 30-дневно изземање со кое на Индија ѝ се овозможува да купува руска нафта.Во фокусот на актуелните турбуленции е и Ормускиот Теснец – клучен поморски премин. Кремљ тврди дека поради конфликтот теснецот е речиси целосно затворен, што предизвикува прекини во снабдувањето и дополнителен притисок врз светските пазари на нафта и гас.Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, пред новинарите изјавил дека Русија „била и останала“ сигурен испорачател на енергенси и дека растот на побарувачката е директно поврзан со војната во Иран.Бележиме значаен пораст на побарувачката за руски енергетски ресурси во врска со војната во Иран“, изјави Песков.

Свет | пред 2 месеци

Германија размислува за враќање на руската енергија: „Ни требаат достапни цени.“

„Дебатата за односот кон Русија не се води само во АфД, туку и во ЦДУ, особено околу можниот (повторен) увоз на руски енергенти“, анализира DW.Премиерот на Саксонија, Михаел Кречмер, изјави дека Германија треба да ја разгледа можноста за продолжување на испораките на енергија од Русија, со цел да се обезбедат достапни цени за Европа. Тој смета дека Русија треба „долгорочно повторно да стане трговски партнер, без создавање нова зависност“.Кречмер веќе порано се залагал за поблиски односи со Русија, но неговите ставови се критикувани од партискиот колега Родерих Кизеветер, кој нагласува дека Русија секојдневно бомбардира украински домови и инфраструктура, па таквите изјави се контрапродуктивни и опасни за безбедноста.Раководството на ЦДУ и германската влада досега одбиваат било какво приближување кон Русија, истакнувајќи дека само Москва може да ја запре војната во Украина. Пред конфликтот, Русија беше важен снабдувач на енергенти за Германија, но денес увозот на руски гас и нафта е стопиран, а ЕУ планира да го укине целосно до 2027 година.

Свет | пред 5 месеци