Што ја „запали“ светлината во вселената: научниците дојдоа до клучен одговор
Научниците можеби конечно се доближуваат до одговорот на едно од најголемите прашања во астрономијата – што ја донело првата светлина во вселената. Според новите податоци од вселенските телескопи Хабл и Џејмс Веб, токму малите, но исклучително активни патулачки галаксии биле изворите на зрачење што ја растерале космичката магла во раниот универзум.Истражувањето, објавено во списанието Nature, покажува дека овие галаксии произведувале доволно фотони за да го јонизираат неутралниот водород што го исполнувал меѓугалактичкиот простор.„Ова откритие ја разоткрива клучната улога што исклучително темните галаксии ја одиграле во еволуцијата на раниот универзум“, изјави астрофизичарката Ирина Чемеринска од Институтот за астрофизика во Париз.„Тие произведуваат јонизирачки фотони кои го претворија неутралниот водород во јонизирана плазма за време на космичката рејонизација. Ова покажува колку е важно да се разберат галаксиите со мала маса за да се сфати историјата на вселената.“Непосредно по Големата експлозија, вселената била исполнета со жешка и густа магла од јонизирана плазма низ која светлината не можела да се движи. Фотоните се распрснувале на слободните електрони, оставајќи го универзумот во темнина. По околу 300.000 години, со ладењето, протоните и електроните почнале да се спојуваат во неутрални атоми на водород и хелиум, овозможувајќи светлината да патува, но без доволно извори што би ја создавале.Од овој гас настанале првите ѕвезди, чие силно зрачење повторно го јонизирало гасот и ја променило состојбата на универзумот. Во моментот кога просторот веќе бил доволно проширен, разредениот гас повеќе не можел да го спречи ширењето на светлината. Овој процес, познат како космичка рејонизација, завршил приближно милијарда години по Големата експлозија, со што вселената конечно се „осветлила“.Долго време се претпоставувало дека за овој процес се одговорни моќни извори како масивни црни дупки или големи галаксии со интензивно создавање ѕвезди. Но, новите набљудувања од телескопот „Џејмс Веб“, дизајниран токму за проучување на најраните фази од универзумот, носат поинаква слика.Меѓународен тим предводен од астрофизичарот Хаким Атека анализирал податоци од „Веб“ и „Хабл“ за галактичкото јато Абел 2744. Ова јато е толку масивно што ја искривува структурата на простор-времето и делува како космичка леќа, засилувајќи ја светлината од објектите зад него. Благодарение на овој ефект, истражувачите успеале да забележат исклучително мали и далечни патулачки галаксии од периодот на т.н. космичка зора.Анализата покажала дека овие галаксии не само што се најбројни во раниот универзум, туку се и многу посјајни отколку што се очекувало. Истражувањето укажува дека патулачките галаксии се околу сто пати побројни од големите и заедно произведуваат четири пати повеќе јонизирачко зрачење отколку што претходно им се припишувало на поголемите галаксии. „Овие космички ‘електрани’ заедно емитуваат повеќе од доволно енергија за да ја завршат задачата“, изјави Атека. „И покрај нивната мала големина, тие се исклучително продуктивни извори на енергетско зрачење. Толку се бројни што нивното заедничко влијание може целосно да ја промени состојбата на универзумот.“Иако ова претставува најсилен доказ досега за потеклото на космичката рејонизација, научниците предупредуваат дека потребни се дополнителни истражувања. Досега е анализиран само мал дел од небото, па останува да се утврди дали овие резултати се типични за целиот ранен универзум. Во наредниот период се планира проучување и на други региони што делуваат како космички леќи.„Со телескопот ‘Веб’ сега навлеговме во непозната територија“, изјави астрофизичарот Темија Нанајаккара од Универзитетот Свинбурн во Австралија. „Ова истражување отвора уште повозбудливи прашања на кои треба да одговориме додека ја реконструираме еволутивната историја на нашите почетоци.“
Магазин | пред 5 часа