Европа не сакаше војна со Иран – но сега ја плаќа „сметката“: енергетски шок и нова пукнатина во НАТО
Европа се соочува со сериозни последици од војната што САД ја започнаа против Иран без претходни консултации со сојузниците, а клучниот удар доаѓа преку енергијата: Техеран, според тврдењата, ефективно го затворил Ормускиот Теснец – поморски премин низ кој минува околу една петтина од светската нафта. Во такви услови, европските држави се втурнати во нов шок на пазарите, додека Вашингтон сигнализира дека очекува Европа сама да се справи со последиците.Американскиот претседател Доналд Трамп во јавни настапи порача дека одржувањето на пловниот пат отворен не треба да биде „работа на Америка“, туку задача на европските партнери што зависат од нафтата. Во една од пораките со кои ја заостри реториката, тој сугерираше дека Европа треба да „го преземе“ теснецот и да го обезбеди, додавајќи дека САД ќе помогнат, но дека европските сојузници треба да водат.Овој пристап, според оцените на аналитичари цитирани во текстот, се вклопува во нова доктрина што ја превртува логиката на одговорност: наместо „кој ќе скрши – тој плаќа“, се испраќа порака дека Америка ја „скршила“ ситуацијата, а Европа треба да биде „сопственик“ на последиците. Таквата позиција ја става Европската унија во незгодна дипломатска и економска рамка – без да ја поддржала војната, сега е изложена на најскапите реперкусии.Најитната последица е енергетскиот шок. Европа сè уште се опоравува од претходната енергетска криза по руската инвазија врз Украина во 2022 година и болниот процес на намалување на зависноста од руските енергенси. Во анализите се предупредува дека, поради високата зависност на ЕУ од увоз на гас, сметките би можеле нагло да пораснат додека државите се натпреваруваат за алтернативни извори, вклучително и испораки од САД.Подолготрајна криза би можела да отвори и политички расправи што Европа се обидува да ги затвори – дали да се преиспита одлуката за целосно напуштање на руските фосилни горива. Иако мнозинството членки веќе не купуваат руска нафта, блокот и натаму увезува руски гас, а целосниот прекин е најавен за ноември 2027 година. Новиот шок, се наведува, може да ја тестира токму таа решителност.Втората последица е уште подлабока: довербата во НАТО. Трамп изрази незадоволство што сојузниците – кои, како што се истакнува, не се согласиле со војната и ја сметале за незаконска – не притрчале да помогнат. Во интервјуа тој навести дека размислува за повлекување на САД од НАТО поради, според него, „млак“ одговор на сојузот. Иако постојат правни и уставни пречки за еднострано повлекување, во текстот се нагласува дека штетата врз довербата веќе е направена.Во таков амбиент Европа забрзано бара „свој пат“. Покрај обидите да се изгради посилна европска одбранбена индустрија и да се намали зависноста од американско оружје, се засилува и политичкиот притисок за побрз премин кон обновливи извори на енергија – со цел да се скрати зависноста од фосилни горива и од геополитички шокови што доаѓаат од надвор.
Свет | пред 1 седмица
