ВОЈНА

Војната во Иран за земјите од Блискиот Исток станува се поголем проблем

Американско-израелската војна против Иран сè посилно ја потресува безбедносната и политичката рамнотежа на Блискиот Исток, со видливи последици од Ирак и Либан до Бахреин. Наместо да остане ограничен на фронтот, конфликтот почнува да ги проверува лојалностите во заедниците, да ги напрега институциите и да отвора простор за локални пресметки што лесно можат да прераснат во поширока ескалација.Во анализите што кружат во регионот доминира предупредувањето дека кризата се храни од повеќе жаришта истовремено: политички притисоци врз владите, секташки тензии меѓу сунитските и шиитските заедници, како и активирање паравоени структури што дејствуваат преку граници. Во таква атмосфера, секоја нова воена или политичка одлука има потенцијал да произведе „ланчана реакција“ во соседните држави.Особено чувствителна е состојбата во Ирак, каде што по убиството на иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, се интензивираа протестите пред американската амбасада во Багдад. Дел од демонстрациите се претворија во насилни, а паравоени формации поврзани со Иран, според проценките на набљудувачи, играат улога во мобилизацијата на улицата и во притисокот врз државниот апарат.Напнатоста се прелеа и кон безбедносната инфраструктура: во повеќе наврати беа цел на напади американски бази и објекти, како и локации во Ирачки Курдистан. Дополнителен товар се и шпекулациите дека САД би можеле да поддржат ирански Курди во можен бунт внатре во Иран — сценарио што го става Курдистан во незгодна позиција меѓу сопствените безбедносни интереси, односите со Багдад и ризикот од ирански одмазднички удари. Курдските опозициски партии, кои имаат канцеларии во регионот, демантираат дека нивни борци преминуваат во Иран, но самото постоење на такви гласини ја крева цената на секоја погрешна проценка.Во Бахреин, малата заливска монархија со сунитско владејачко семејство и шиитско мнозинство (според проценки нешто над половина од населението), протестите против војната добија поостар карактер. Властите реагираа со апсења поради објави на интернет и наводно „изразување сочувство“ со Иран, што повторно ја отвори старото прашање за тоа колку е тенка линијата меѓу контрола на јавниот ред и продлабочување на политичката фрустрација.Либан, пак, се соочува со уште покомплексна криза. Војната ги заостри односите меѓу либанската влада и Хезболах — моќна шиитска вооружена и политичка сила поврзана со Иран. Израел и САД бараат разоружување на Хезболах, на што организацијата се спротивставува, додека и либанската влада се обидува да го намали неговото воено дејствување за да избегне нови одмазднички упади и бомбардирања. Но националната армија нема доволно капацитет да го наметне тоа, создавајќи опасна пат-позиција.По ракетирањето од страна на Хезболах кон Израел и силниот израелски одговор, либанската влада на 2 март донесе забрана за сите воени и безбедносни активности на групата — чекор што, според проценките, го приближува ризикот од директна конфронтација меѓу државните сили и Хезболах, сценарио што долго време се избегнуваше. Паралелно, расте и општествениот притисок: дел од јавноста, вклучително и од шиитската заедница, сè почесто ја доведува во прашање цената на ескалацијата, особено по масовните раселувања и наредбите за евакуација во јужен Либан.Во регионалниот контекст, клучно прашање е дали ќе има нови „секундарни фронтови“. Аналитичарите предупредуваат дека смртта на Али Хамнеи има силна емоционална и религиска тежина за дел од шиитските групи и дека тоа може да ја засили подготвеноста за радикални потези. Сепак, не сите организации и движења го гледаат врховниот лидер низ истиот религиски авторитет, што значи дека реакциите ќе варираат од земја до земја.Сè на сè, конфликтот сè помалку личи на изолиран судир и сè повеќе на процес што ги активира најкревките линии во регионот: од прашања на идентитет и влијание, до борби за институционална контрола и безбедносни пресметки. За државите на Блискиот Исток, растечкиот предизвик е да спречат домашните тензии да станат продолжена рака на една поширока, неконтролирана регионална конфронтација.

Свет | пред 3 дена

Стравувања од светска војна: Овие земји се сметаат за потенцијални засолништа

По американско-израелските напади врз Иран и возвратните удари низ Блискиот Исток, растат стравувањата од поширока ескалација што би можела да прерасне во глобален конфликт. Во јавноста сè почесто се споменуваат и војната меѓу Русија и Украина, како и тензиите околу Тајван, како потенцијални жаришта што би можеле да ја запалат искрата на светска војна.Во такво сценарио, најголемите и најнаселените држави би биле најверојатни цели. Сепак, според анализи пренесени од британските медиуми, постојат земји и територии кои, поради изолираност, неутралност или самoodржливост, би можеле да понудат релативна безбедност.На листата од 11 потенцијално најбезбедни места се наоѓаат:Антарктик – Огромна ледена површина, далеку од геополитичките центри на моќ. Иако изолираноста е предност, екстремната клима претставува сериозен предизвик за опстанок.Исланд – Често рангиран меѓу најмирните држави во светот, со долга традиција на неучество во модерни војни и географска изолираност.Нов Зеланд и Австралија – Земји со стабилни институции и развиено земјоделство. Експертите посочуваат дека јужната хемисфера би можела полесно да одржи производство на храна во услови на нуклеарна зима.Тувалу – Мала пацифичка островска држава со околу 11.000 жители, оддалечена од големите сили и потенцијалните фронтови.Аргентина – Големи земјоделски површини и резерви на пченица, што овозможуваат одреден степен на самодржливост.Бутан – Планинска земја што традиционално се стреми кон неутралност и ограничено меѓународно вклучување.Швајцарија – Симбол на неутралноста, со развиена инфраструктура и традиција на избегнување директно учество во конфликти.Индонезија – Голема островска држава која историски настојува да остане надвор од глобалните воени судири.Чиле – Долга територија со богати природни ресурси и пристап до океан, што може да обезбеди одредена одржливост.Фиџи – Изолирана островска држава со природни ресурси и мала веројатност да биде примарна цел.Јужна Африка – Земја со значајни земјоделски капацитети и извори на вода, што би можеле да овозможат самостојно функционирање во кризни услови.Иако ваквите анализи остануваат хипотетички, тие ја отсликуваат растечката глобална несигурност и прашањето колку светот е подготвен за евентуална ескалација од регионален во глобален конфликт.

Магазин | пред 6 дена

(Видео) Трамп и неговите соработници не можат да се договорат дали се во војна или не

Емитувањето на Newsnight на CNN вчера прикажа монтажа која ги истакнува контрадикторните пораки на Доналд Трамп и членови на неговата администрација за американско-израелските воени удари врз Иран, како и за тоа дали тие сметаат дека САД моментално се во војна.Прилогот започна со признавањето на Трамп дека постојат ризици, при што рече:Може да има жртви, тоа често се случува во војна.Потоа беше прикажан сенаторот Линзи Греам, републиканец од Јужна Каролина, кој изјави дека тоа „технички“ можеби и не е војна.Следуваше изјавата на министерот за одбрана, Пит Хегсет: Ние не ја започнавме оваа војна, но под Доналд Трамп ќе ја завршиме.По него, сенаторот Марквејн Мулин, републиканец од Оклахома, инсистираше:Ова не е војна, ние не објавивме војна.Монтaжата потоа се врати на Хегсет, кој тврдеше дека Америка ја поставува „агендата на оваа војна, од почеток до крај“, додавајќи:Војната е пекол и секогаш ќе биде.„Конгресмените што ги видовте во овој исечок се уверени дека ова не е војна, бидејќи тоа би значело дека требало претходно да си ја завршат својата работа и да го одобрат тоа“, рече водителката Еби Филип по емитувањето на прилогот.Но, изгледа дека сепак сме во војна“, заклучи таа.

Свет | пред 1 седмица

Зошто војните напади често почнуваат за викенд?

Нападот на Израел и Соединети Американски Држави врз Иран, кој започна во саботата наутро, повторно ја отвори дилемата зошто голем дел од воените операции низ историјата започнуваат токму за време на викенд. Според информациите што ги пренесува N1, нападот бил насочен кон иранскиот врховен лидер Али Хамнеи. Иако првично бил планиран за сабота навечер, терминот бил поместен во утринските часови поради промена во неговиот распоред, што условило и измена на времето на нападот.Историјата покажува дека ваквиот избор на термин не е исклучок. Американската операција во Венецуела, во која беше уапсен и префрлен во САД претседателот Николас Мадуро, се случи во сабота, на 4 јануари. Во сабота, на 14 април 2017 година, САД со сојузниците, под водство на тогашниот претседател Доналд Трамп, го бомбардираа Дамаск и објекти поврзани со сириската програма за хемиско оружје. Терористичкиот напад на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година, со кој започна двегодишната војна во Газа, исто така се случи во сабота.И постарите примери го потврдуваат истиот образец. Германија ја нападна Полска во петок, на 1 септември 1939 година, со што започна Втората светска војна. Јапонскиот напад врз американската база во Перл Харбор се случи во недела, на 7 декември 1941 година. Руската инвазија врз Украина започна во четврток, на 24 февруари 2022 година, но со полн интензитет продолжи веќе следниот ден, на прагот на викендот.Надворешнополитичкиот аналитичар Денис Авдагиќ оценува дека изборот на сабота не се должи само на воена тактика, туку и на пошироки пресметки. Според него, нападите за викенд овозможуваат „купување време“ – првичниот шок е силен, но реакциите на пазарите и јавноста се одложуваат. Берзите не работат со полн капацитет, медиумските редакции функционираат со намален состав, а политичките реакции доаѓаат побавно. До понеделник, почетната паника делумно се смирува и состојбата се анализира порезервирано.Во конкретниот случај, доколку нападот врз Иран се случел среде работна недела, цената на нафтата, според проценките, можела да забележи далеку понагло зголемување. Тоа, сепак, не значи дека пазарните потреси се исклучени и во наредните денови.Одлуките за почеток на воена операција не се носат импулсивно. Се координираат воени и дипломатски структури, се анализираат економските последици и се предвидуваат медиумските и политичките реакции. Во современото војување, стратегијата не се ограничува само на воените цели, туку опфаќа и управување со информациите, јавната перцепција и глобалните пазари.Во таа поширока слика, изборот на викенд како момент за почеток на нападот ретко е случаен. Тој е дел од внимателно пресметана комбинација на изненадување, психолошки ефект и контрола врз темпото на реакциите.

Свет | пред 1 седмица

Израелскиот амбасадор во Германија: Иран се обидува да ја вовлече Европа во војна

Израелскиот амбасадор во Германија, Рон Просор, денеска го обвини Иран дека се обидува да ја вовлече Европа во војна на Блискиот Исток.Нападот со дрон врз британската воена база на Кипар покажува дека Иран се обидува да ја вовлече Европа во борбите“, изјави Просор во Берлин за германската новинска агенција ДПА.Тој изрази надеж дека „Европа ќе го регистрира овој напад“ и соодветно ќе реагира.Како и во која мера ќе реагира Европа – тоа е одлука што мора да ја донесат европските држави“, рече Просор.Посочи на член 42 од Договорот за Европската Унија, кој предвидува поддршка од сите земји-членки во случај на напад врз една од нив.Кипар е дел од Европа и затоа постои одговорност да се брани Кипар“, нагласи тој.Просор рече дека Европа предолго се потпирала на преговорите со Иран.Режимот на мулите 47 години преговараше со Европа, раскажуваше приказни од ‘Илјада и една ноќ’ и ја влечеше Европа за нос. На крајот од тоа не произлезе ништо“, заклучи Просор.

Свет | пред 1 седмица

„Политико“: Западните земји сè повеќе веруваат дека светот се движи кон глобална војна

Западните земји сè повеќе веруваат дека светот се движи кон глобална војна, според анкетата на „Политико“, во која се детално опишани растечката загриженост на јавноста за ризиците и трошоците од новата ера на конфликти.Во сите пет анкетирани земји – САД, Канада, Велика Британија, Франција и Германија – огромното мнозинство испитаници веруваат дека светот станува сè поопасен. Американските, канадските, француските и британските испитаници веруваат дека избувнувањето на Третата светска војна во следните пет години е се поверојатно.Уделот на гласачите кои предвидуваат нов глобален конфликт нагло се зголеми откако независните анкетари „Паблик Фирст“ го поставија прашањето во март 2025 година. „Променливите ставови на западната јавност за помалку од една година одразуваат драматичен пресврт кон понесигурен свет, каде што војната се смета за веројатна, а сојузите нестабилни“, рече Себ Рајд, раководител на анкетите во „Паблик Фирст“.Но, анкетата на „Политико“, исто така, откри ограничена подготвеност кај западната јавност да направи жртви за да плати за повисоки воени трошоци. Иако во принцип постои широка поддршка за зголемување на буџетите за одбрана во Велика Британија, Франција, Германија и Канада, таа поддршка нагло опадна кога луѓето дознаа дека тоа може да значи преземање поголем национален долг, намалување на други услуги или зголемување на даноците.„Нашите анкети покажуваат дека растечката загриженост за војната не им дава дозвола на лидерите да трошат многу за одбрана“, рече Рајд. „Ако ништо друго, гласачите сега се помалку подготвени да направат компромиси потребни за подобрување на воената безбедност. Така, европските лидери се оставени во нестабилна ситуација – не можат да се потпрат на САД, не можат да го користат тоа како причина за инвестирање во земјата и се под поголем притисок итно да го решат ова за свет каде што конфликтот изгледа поблизок отколку порано.“Наодите, врз основа на анкети на повеќе од 2.000 гласачи во секоја земја помеѓу 6 и 9 февруари, го откриваат предизвикот со кој се соочуваат лидерите на НАТО додека се обидуваат да ја зајакнат безбедноста во време кога јавните финансии се затегнати, пишува „Политико“.Таа борба ќе ги обликува дискусиите меѓу политичарите од целиот свет додека патуваат во Германија за годишната Минхенска безбедносна конференција, која започнува во петок.Без знаци за непосреден крај на четиригодишната тотална војна на Русија против Украина и без воена акција на САД во Иран, Сирија, Венецуела и Африка под водство на претседателот Доналд Трамп, многу гласачи гледаат растечки ризик од глобален конфликт.Овој модел е особено очигледен во Обединетото Кралство, каде што 43 проценти веруваат дека нова светска војна е „веројатна“ или „многу веројатна“ да избувне до 2031 година – во споредба со 30 проценти во март 2025 година. Речиси половина од Американците – 46 проценти – веруваат дека нова светска војна е „веројатна“ или „многу веројатна“ до 2031 година – во споредба со 38 проценти минатата година. Меѓу петте земји, само луѓето во Германија мислат дека трета глобална војна е малку веројатна во следните пет години.Русија се смета за најголема закана за мирот во Европа, додека Канаѓаните ја гледаат Америка на Трамп како најголема безбедносна закана. Во Франција, Германија и Велика Британија, како втора најголема закана се сметаат САД, кои испитаниците ги наведуваат многу почесто отколку Кина.Мнозинството гласачи во Франција, Германија, Велика Британија и Канада рекоа дека нивната земја треба да троши повеќе за одбрана, а овој став е најсилен во Велика Британија и Канада.

Свет | пред 3 седмици

Москва: Русија продолжува со војната

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Украина сѐ уште не се согласува на повлекување на трупите од Донбас и дека затоа Русија ја продолжува својата специјална воена операција.„На Украина ѝ се отворени вратите за мирно решение на конфликтот, но додека официјален Киев не донесе соодветни одлуки, Русија ја продолжува својата специјална воена операција“, изјави Песков.Тој додаде дека ставот на Русија е кристално јасен и дека тоа добро го разбираат и киевскиот режим и американските посредници, на кои Русија им е „благодарна за вложените напори“.„Русија останува отворена. Нашиот став е кристално јасен. Добро го разбираат и киевскиот режим и американските преговарачи. Додека режимот во Киев не донесе соодветни одлуки, специјалната воена операција продолжува, а нашите единици напаѓаат цели за кои се верува дека се поврзани со украинскиот воен комплекс“, истакна Песков.Песков додаде дека Кремљ нема намера денес да објавува какви било соопштенија за резултатите од трилатералните преговори во Абу Даби.„Времето за почеток на работата на трилатералната група во Абу Даби го одредуваат делегациите на терен“, рече Песков.Преговарачкиот процес во трилатерален формат – Украина, Соединетите Американски Држави и Русија – се одржува денес во Абу Даби. Преговорите се одвиваат зад затворени врати, без присуство на новинари, изјави извор за РИА Новости.

Свет | пред 1 месец

Зеленски: Крајот на војната ќе зависи од американските безбедносни гаранции

Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека крајот на војната ќе биде утврден преку договор за безбедносни гаранции од страна на Соединетите Американски Држави.Рускиот заменик-министер за надворешни работи, Сергеј Рјапков, потсети дека ова прашање веќе му било споменато на поранешниот американски претседател Доналд Трамп во Енкориџ. Тој додаде дека рускиот претседател Владимир Путин му предложил следниот состанок да се одржи во Москва, но истакна дека најавената иницијатива нема понатамошен практичен развој.Во меѓувреме, Европската Унија воведе ограничена слобода на движење за руските дипломати. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, оцени дека раководството на ЕУ е неспособно да гледа во иднината и порача дека Русија никогаш нема да преговара со министерката за надворешни работи на Естонија, Каја Калас.

Свет | пред 1 месец

Кремљ: Имавме телефонски разговори со администрацијата на Трамп

Советникот на Кремљ за надворешна политика, Јуриј Ушаков, телефонски разговарал со претставници на американската администрација откако Москва ги добила нивните предлози за можен мировен договор за војната во Украина, соопшти денес Кремљ.Ушаков остварил телефонски контакти со неколку членови на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп, изјави портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, без да наведе кога точно се одржале разговорите. Претставникот на рускиот претседател Владимир Путин, Кирил Дмитриев, ги донел копиите од американските предлози во Москва по средбата во Мајами за време на викендот, а Кремљ во моментов ги анализира деталите, додаде Песков.„Информациите се анализираат и во име на претседателот Путин беше остварен контакт меѓу претставници на администрациите на Русија и САД“, изјави Песков. „Договорено е продолжување на дијалогот“, додаде тој. На прашањето како Кремљ гледа на документите, Песков одговори дека не сака да коментира, бидејќи Русија смета дека тоа би можело да ги поткопа разговорите.Трамп задутре ќе се сретне со Зеленски?Американскиот претседател Доналд Трамп задутре во својата резиденција Мар-а-Лаго ќе се сретне со украинскиот претседател Володимир Зеленски, објави новинарот Барак Равид од порталот „Аксиос“ на платформата Икс, повикувајќи се на украински претставник.

Свет | пред 2 месеци