ВОЈСКА

Србија најмногу се вооружува на Западен Балкан, покажуваат податоците на СИПРИ

Србија во последните пет години увезла најголемо количество сложени системи на вооружување на Западен Балкан, покажуваат најновите податоци на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (СИПРИ).Според извештајот, Србија се наоѓа на 37. место во светот по увоз на сложени системи на вооружување, пред некои членки на Европската Унија во регионот, како што се Хрватска и Бугарија.Покрај најголемиот обем на увоз, Србија има и најголем воен буџет во регионот. Во периодот од 2020 до 2024 година, вредноста на српскиот буџет за одбрана била приближно шест пати поголема од буџетот на Албанија, која е втора по потрошувачка за одбрана на Западен Балкан.Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, неодамна најави дека земјата во наредните година и пол ќе ги удвои своите воени капацитети.Воениот аналитичар Александар Радиќ оценува дека засиленото вооружување не е нов тренд и дека започнало уште во 2016 година. Според него, набавката на оружје често има и политичка димензија.„Купувањето на вооружување често е водено од политички мотиви. Понекогаш се создава впечаток дека и самата војска е изненадена од тоа што го добива, бидејќи повеќе се води сметка од кого се купува, отколку што се купува“, вели Радиќ.Според податоците на СИПРИ, Србија во последните пет години увезла сложени системи на вооружување од 13 различни држави. Најголем снабдувач е Кина, особено поради набавката на системи за противвоздушна одбрана со среден дострел, додека значајни донации пристигнале од Русија и Белорусија.Истражувачката на СИПРИ, Катарина Ѓокиќ, посочува дека во иднина структурата на снабдувачи може да се промени, бидејќи Франција и Израел би можеле да станат главни партнери на Србија доколку се реализираат веќе потпишаните договори.Според неа, разновидноста на снабдувачи покажува дека Србија нема јасен воен сојузник, но располага со финансиски средства и подготвеност да зема кредити за набавка на скапи системи на вооружување.Останатите држави од Западен Балкан значително заостануваат зад Србија. Албанија е втора во регионот, но се наоѓа дури на 103. место во светот, со увоз кој е околу шест пати помал од српскиот.Косово се наоѓа на 118. место, Северна Македонија на 138., Босна и Херцеговина на 144., а Црна Гора на 152. место меѓу вкупно 166 држави што увезуваат сложени системи на вооружување.Експертите предупредуваат дека иако количините на оружје во регионот се релативно мали во глобални рамки, политичката реторика и медиумските интерпретации често создаваат чувство на несигурност меѓу соседните држави, што потоа служи како оправдување за нови инвестиции во вооружување.Во такви услови, НАТО и понатаму останува клучен фактор за одвраќање и безбедност во регионот, иако неговата улога ќе зависи и од пошироките геополитички односи и динамиката во рамки на Алијансата.

Свет | пред 9 часа

Германија ja гради најмоќна војска во Европа, во Франција се шири чувство на страв

Историското вложување на Германија во вооружените сили во Франција се следи со восхит, но и непријатност. Во Париз расте загриженост дека политичкото тежиште на Европа се поместува кон исток, додека Берлин ги зголемува трошоците за одбрана на нивоа што сојузниците тешко можат да ги следат.Берлин се обврза да потроши повеќе од 500 милијарди евра за одбрана до 2029 година и да ја достигне новата цел на НАТО од 3,5 отсто од бруто-домашниот производ шест години пред предвидениот рок. Иако НАТО го поздравува јакнењето на Германија, во некои европски престолнини повторното издигнување на Бундесверот како доминантна сила предизвикува преиспитување, пишува Блумберг.Ова е особено изразено во контекст на рекордниот раст на поддршката за крајно десната, националистичка партија во Германија, што буди стравови дека проевропската влада не може да се зема здраво за готово.Непријатност во ПаризВо Франција, единствената нуклеарна сила во Европската Унија и земја со една од најсилните армии, расположението е поделено. Од една страна се чувствува олеснување што Германија презема поголем товар во одбранбените прашања, но истовремено расте вознемиреност дека германската индустрија би можела да го надмине францускиот одбранбен сектор. Оваа информација ја потврдија четворица француски функционери.Францускиот пратеник во Европскиот парламент Франсоа-Ксавие Белами изјави: Франција е во кревка позиција, а фактот што Германија со ваква решителност се обврзува, природно ќе создаде динамика што може да нè остави настрана. Домашната кревкост ја слабее француската геополитичка тежина.Белами, член на Европската народна партија, се залага за пристап купувај европско и смета дека Франција, како еден од водечките светски извозници на оружје, треба да се насочи кон извоз во европските соседи. Мораме да бидеме доследни, рече тој, додавајќи дека Франција долго време се жалела дека товарот го носи сама.Промена на европската рамнотежаСпоред Клаудија Мајор, виша потпретседателка на Германскиот Маршалов фонд, Германија по историските конфликти се задоволувала со споредна политичка улога, дури и додека нејзината економија јакнела. Сега, додека повторно се вооружува, тежиштето на континентот се поместува кон Берлин, што предизвикува нервоза во Франција.Постоеше широко прифатена рамнотежа во Европа дека Франција ќе биде геополитичка сила, а Германија економска сила, рече Мајор. Германија не сакаше да биде политички гигант. Сега таа станува и едното и другото и вложува напори новата моќ да ја вгради во европските рамки. Тоа ја става Франција во тешка позиција. Нивната вознемиреност кажува повеќе за самата Франција отколку за Германија.Под водство на канцеларот Фридрих Мерц, Германија ги укина строгите ограничувања за задолжување за одбранбени трошоци со цел да обезбеди средства за повторно вооружување и за одвраќање на Русија. Иако нордиските земји, Балтикот и Полска исто така значително вложуваат во одбраната, малку држави можат да се мерат со германската брзина и обем. Наспроти тоа, традиционалните одбранбени сили како Франција, Италија и Шпанија имаат ограничен фискален простор за поголемо зголемување на трошоците.Военото јакнење на Германија е тесно координирано со сојузниците. За време на посетата на Берлин во декември минатата година, генералниот секретар на НАТО Марк Руте ја пофали Германија, велејќи: Ова е токму онаа решителност што ни е потребна за да ја обезбедиме нашата безбедност. Германија води со пример.Несогласувања околу заедничките проектиИ покрај соработката, се појавија и точки на раздор. Кога поранешниот канцелар Олаф Шолц ја претстави Иницијативата Европски небесен штит, замислена за зајакнување на противракетната одбрана, Франција се почувствува исклучена. Фрустрациите дополнително пораснаа по најавата за купување 35 американски борбени авиони Ф-35 за 10 милијарди евра наместо европски летала. Иако под Мерц набавката на американско оружје е забавена, одбранбената соработка со Франција и натаму е сложена.Најамбициозниот европски одбранбен проект, развојот на борбен авион од шеста генерација, се наоѓа пред распад. По години преговори, индустриските партнери – француската компанија Дасо и Ербас, која ја претставува германската страна – не успеаја да се договорат за поделбата на производството.Нова стратешка улога и погледи од соседствотоНовата воена сила ѝ дава на Германија поголемо влијание во рамките на ЕУ и НАТО. Во Полска подемот на Германија внимателно се следи, но, како што изјави вицепремиерот Радослав Сикорски, сè додека Германија е членка на ЕУ и НАТО, повеќе се плашам од германската одбивност кон вооружување отколку од германската војска.Германија е и индустриски и економски најдобро позиционирана да обезбеди таканаречени стратешки овозможувачи, како противвоздушна одбрана, вселенски разузнавачки податоци и логистика. Европа во моментов за тие способности речиси целосно се потпира на САД.Се надеваме дека Германија дополнително ќе ги развива стратешките овозможувачи за сојузот, изјави генералот Маркус Лаубентал, еден од највисоките германски генерали во НАТО. Од перспектива на НАТО, и во поглед на знаењето и индустрискиот капацитет, има смисла да се работи со клучните европски сојузници. Заедно сме посилни. Треба да можеме да се договориме за барањата и да испорачуваме побрзо, бидејќи како корисник ми се потребни.Политичка неизвесност во БерлинИ покрај сè, германската внатрешна политика предизвикува нервоза во Европа. Крајно десната партија Алтернатива за Германија води во некои анкети и би можела да оствари значителни победи на локалните избори во источна Германија оваа година. Иако Клаудија Мајор напоменува дека популистички политичари јакнат и на други места во Европа, комбинацијата од воена моќ и политички екстремизам предизвикува посебна загриженост.Постои сè поголема вознемиреност што би можело да се случи со оваа исклучително силна германска воена моќ доколку Алтернатива за Германија го преземе политичкото водство, изјави Јана Пуглиерин од Европскиот совет за надворешни односи.

Свет | пред 1 месец