Цената на квадратниот метар не е единствениот показател за тоа колку е тешко да се купи сопствен дом. Многу поважен е односот меѓу цената на недвижноста и приходите на домаќинствата, а токму според овој показател Скопје се наоѓа во групата европски градови каде што купувањето стан претставува значителен финансиски предизвик.
Податоците за европскиот пазар покажуваат дека проблемот со достапноста на домувањето продолжува да се продлабочува. Во првиот квартал од 2026 година, цените на домовите во Европската Унија биле за 5,1 отсто повисоки во споредба со истиот период лани. Во истиот период, кириите се зголемиле за 3 отсто.
Разликите меѓу градовите стануваат појасни кога цената на недвижностите ќе се стави во сооднос со локалните приходи.
Според индексот на Numbeo за 2026 година, Лисабон има сооднос цена-приход од 19,7, Прага 18,9, Сплит 17,4, Тирана 16,9, а Белград 16,5. Париз е на 15,9, додека Скопје има сооднос од 12,79.
Иако овој показател е понизок од оној во наведените градови, тој покажува дека цената на недвижностите во Скопје е висока во однос на финансиската моќ на просечното домаќинство.
Numbeo во пресметката зема предвид стан од 90 квадратни метри, просечни цени на квадратен метар во централните и периферните делови на градот и проценето расположливо семејно нето-примање, пресметано врз основа на 1,5 просечни нето-плати.
Ажурираните податоци од септември 2026 година покажуваат дека просечната цена на стан во центарот на Скопје е околу 146.639 денари за квадратен метар. Според моделот на Numbeo, проценетата месечна рата за станбен кредит достигнува околу 94,9 отсто од расположливиот семеен приход.
Во меѓувреме, недвижностите во Скопје продолжуваат да поскапуваат. Според Global Property Guide, цените на становите во главниот град во вториот квартал од 2026 година биле за 13,33 отсто повисоки отколку една година претходно. Кога растот ќе се коригира за инфлацијата, зголемувањето изнесува околу 9,6 отсто.
Анализата истовремено укажува на силна побарувачка и зголемено станбено кредитирање, особено во урбаните средини.
Растот на цените не е нов тренд. Според истата анализа, која се повикува на податоци од Народната банка, во последниот квартал од 2025 година ценовниот индекс бил речиси 25 отсто повисок во однос на истиот период претходната година.
Ова значи дека и зголемувањето на платите не мора автоматски да го олесни купувањето стан. Доколку цените на недвижностите растат побрзо од приходите, купувачите и понатаму се соочуваат со сè поголем јаз меѓу своите примања и цената на домот.
Слична состојба има и во други европски градови. Лисабон, на пример, се издвојува со особено висок однос меѓу цената на недвижностите и приходите, при што домот достигнува вредност од речиси 19 годишни приходи на типично домаќинство.
Прага, пак, покажува дека високата цена на квадратот не е доволна за да се утврди достапноста на домувањето. Таму квадратот во центарот е поскап отколку во некои други европски метрополи, но проблемот станува појасен кога цената ќе се спореди со локалните плати.
Различен пристап користи и „Дилојт“, кој пресметува колку годишни бруто-плати се потребни за купување нов стан од 70 квадратни метри. Според нивните податоци, во Амстердам се потребни 15,4 годишни плати, во Атина 15,3, а во Прага 15. Во Оденсе и Торино, истиот стан одговара на 4,9 годишни плати.
Иако Numbeo и „Дилојт“ користат различни методологии, податоците укажуваат на ист тренд: достапноста на станбениот простор не може да се процени само според цената на квадратниот метар.
За Скопје, тоа значи дека, иако цените на недвижностите не се на нивото на најскапите европски метрополи, односот меѓу цените и локалните приходи претставува сериозен фактор за достапноста на сопствениот дом. Дополнителен притисок создава и фактот што цените на становите продолжуваат да растат.
