Денес, на третиот ден од Христовото раѓање – Божиќ, православните христијани го празнуваат споменот на Свети архиѓакон и првомаченик Стефан, првиот што го положил животот за Христовата вера. На овој голем христијански празник именден празнуваат Стефан, Стефанка, Стефанија, Фанија, Фанка, Стојан, Стојанка, Стојмен, Стоичко и други изведени имиња.
Свети Стефан бил Евреин од еврејско потекло, роднина на апостол Павле и жител на елинските области. Тој бил прв меѓу седумтемина ѓакони што светите апостоли ги ракоположиле и ги поставиле да се грижат за сиромасите во Ерусалим, поради што бил наречен архиѓакон. Со силата на својата вера и дејството на Светиот Дух, Стефан вршел големи чуда и со мудрост и смелост ја проповедал Христовата вистина.
Неговата проповед наиде на жесток отпор кај тогашните верски старешини. Иако често се препирале со него, тие не можеле да се спротивстават на неговата мудрост и на силата на Духот што дејствувал преку него. Посрамени, прибегнале кон клевети и лажни сведоштва, обвинувајќи го дека хули на Бога и на пророкот Мојсеј.
Кога застанал пред народот, сведоштвата велат дека лицето на Стефан било озарено „како лице на ангел“. Во своето обраќање тој ги потсетил на бројните добрини и чуда што Бог му ги направил на израилскиот народ, но и на нивните постојани отпори и злосторства, особено на убиството на Исус Христос, нарекувајќи ги предавници и крвници.
Во мигот на најголемото противење, Стефан ги погледнал небесата и ја видел славата Божја, велејќи: „Еве, ги гледам небесата отворени и Синот Човечки како седи од десната страна на Бога“. Овие зборови ја разјариле толпата, која го извела надвор од градот и го каменувала до смрт. Меѓу присутните бил и Савле, неговиот роднина, кој подоцна ќе стане апостол Павле.
Според преданието, во далечина стоеле Пресвета Богородица и Свети Јован Богослов, кои со молитва го следеле мачеништвото на првиот сведок на Христовата вистина. Овој настан се случил една година по слегувањето на Светиот Дух врз апостолите.
Телото на Свети Стефан тајно го зел и го погребал Гамалиил, еврејски кнез и потаен христијанин. Така завршил земниот живот на првомаченикот, кој, според христијанската вера, се преселил во Царството на Господ Исус Христос, оставајќи трајно сведоштво за силата на верата и жртвената љубов.
