Посмртните останки на уште десет жртви од геноцидот во Сребреница денес ќе бидат погребани во Меморијалниот центар во Поточари, по колективната џеназа со која ќе биде одбележана 31-годишнината од најтешкото злосторство извршено во Европа по Втората светска војна.
Останките на жртвите биле пронајдени во масовни гробници на подрачјата на Братунац, Зворник, Власеница и Сребреница. Дел од нив, по повеќе од три децении, конечно ќе бидат погребани покрај своите најблиски – татко до син, брат до брат и роднина до роднина. За други идентификувани жртви, семејствата сè уште чекаат да бидат пронајдени дополнителни посмртни останки пред да дадат согласност за погреб.
На одбележувањето на годишнината и годинава присуствуваат илјадници луѓе од Босна и Херцеговина, земјите од регионот и дијаспората. Повеќе од 6.000 учесници на 8 јули тргнаа од Незук на тридневниот „Марш на мирот“, поминувајќи околу сто километри по трасата по која во јули 1995 година илјадници Бошњаци се обидувале да стигнат до слободната територија.
И по 31 година, потрагата по жртвите не е завршена. Институтот за исчезнати лица на Босна и Херцеговина сè уште трага по околу 900 лица кои исчезнале во геноцидот. Во Подрињскиот идентификациски проект се наоѓаат посмртните останки на десет идентификувани жртви за кои семејствата сè уште не дале согласност за погреб, како и десетици останки чија идентификација сè уште не е завршена.
Преживеаниот од геноцидот и претставник на Меморијалниот центар, Хасан Хасановиќ, во обраќање пред Генералното собрание на Обединетите нации потсети дека жителите на Сребреница верувале дека меѓународната заедница нема да ги остави сами откако градот во 1993 година бил прогласен за заштитена зона на ОН.
„Погрешивме“, рече Хасановиќ, потсетувајќи дека во јули 1995 година повеќе од осум илјади бошњачки мажи и момчиња биле систематски убиени, додека илјадници жени, деца и постари лица биле присилно протерани.
Тој се присети и на последниот пат што го поминал со својот татко и братот близнак Хусеин, од кои бил разделен само неколку часа по почетокот на бегството низ шумите. Години подоцна нивните останки биле пронајдени во масовни гробници.
„Ниту еден брат не треба да го погребува својот брат близнак. Ниту еден син не треба да ги бара посмртните останки на својот татко во масовни гробници“, порача Хасановиќ.
Тој предупреди дека фактите за геноцидот одамна се утврдени од Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија и од Меѓународниот суд на правдата, но дека неговото негирање продолжува.
„Негирањето не е само прашање на минатото. Станува збор за иднината“, рече Хасановиќ, додавајќи дека сеќавањето е начин да се заштити иднината и да се препознае омразата пред да прерасне во прогон и насилство.
Претседавачот со Претседателството на Босна и Херцеговина, Денис Беќировиќ, оцени дека Резолуцијата на Генералното собрание на Обединетите нации за Меѓународниот ден на сеќавање на геноцидот во Сребреница претставува „триумф на вистината“ и важен чекор во борбата за правда.
Тој нагласи дека геноцидот во Сребреница е утврден со пресуди на највисоките меѓународни судови и претставува едно од најтемелно документираните злосторства по Втората светска војна.
Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија и неговиот правен наследник, Меѓународниот резидуален механизам за кривични судови, утврдија дека геноцидот во Сребреница во јули 1995 година го извршиле силите на Војската на Република Српска, со учество на припадници на полициските и безбедносните структури на Република Српска, во рамките на здружен злосторнички потфат со цел уништување на бошњачкото население во Сребреница.
За геноцидот и соучесништво во геноцидот пред Хашкиот трибунал правосилно се осудени повеќе високи политички, воени и полициски функционери, меѓу кои Радован Караџиќ, Ратко Младиќ, Радислав Крстиќ, Љубиша Беара, Вујадин Поповиќ, Драго Николиќ и Здравко Толимир. За помагање и поддршка на злосторствата извршени од српските сили во Босна и Херцеговина, вклучително и на подрачјето на Сребреница, правосилно се осудени и поранешните челници на Службата за државна безбедност на Србија, Јовица Станишиќ и Франко Симатовиќ.
