Трката за развој на вештачката интелигенција добива нова димензија. Покрај напредните модели, моќните чипови и огромниот број инженери, сè поважно станува прашањето дали државите и компаниите имаат доволно електрична енергија за да ги напојуваат центрите за податоци во кои се развива и користи новата технологија.
Ова отвора и нова економска поделба меѓу земјите. Според Светска банка, земјите со висок доход располагаат со 77 отсто од глобалниот капацитет на комерцијалните центри за податоци, додека на најсиромашните економии им припаѓа помалку од 0,1 отсто. Богатите држави веќе имаат предност во капиталот, инфраструктурата, современите чипови и квалификуваната работна сила, додека земјите во развој се обидуваат да се вклучат во АИ-трката со значително послаба инфраструктурна основа.
Еден од најголемите предизвици станува обезбедувањето електрична енергија. Според Меѓународната агенција за енергетика, центрите за податоци во 2024 година потрошиле околу 415 терават-часови електрична енергија. До 2030 година потрошувачката би можела повеќе од двојно да се зголеми, достигнувајќи околу 945 терават-часови, а еден од главните двигатели на растот е токму развојот на вештачката интелигенција.
Големината на новите центри за податоци дополнително ја покажува сериозноста на предизвикот. Проценките на IEA покажуваат дека типичен центар за податоци наменет за АИ може да троши електрична енергија колку околу 100.000 домаќинства, додека најголемите комплекси што се планираат и градат имаат и значително поголеми потреби.
Поради тоа, при изборот на локација за новите центри за податоци, инвеститорите сè повеќе гледаат дали електроенергетската мрежа може сигурно да обезбеди стотици мегавати. Важни се и цената на електричната енергија, стабилноста на мрежата и времето потребно за приклучување на објектот.
Токму во оваа област земјите во развој се соочуваат со сериозни ограничувања. Слабите електроенергетски мрежи, честите прекини, недоволните инвестиции и долгите рокови за изградба на инфраструктура можат да го забават нивното вклучување во глобалната АИ-економија.
Дополнителен проблем е различното темпо со кое се развиваат технологијата и енергетиката. Центар за податоци може да биде изграден за неколку години, додека изградбата на далекуводи, трафостаници и нови производствени капацитети може да трае значително подолго. Така, обезбедувањето електрична енергија и приклучувањето кон мрежата стануваат едни од главните ограничувања за понатамошниот раст на АИ-индустријата.
Во исто време, технолошките компании продолжуваат со огромни инвестиции во сервери, чипови и центри за податоци. Со тоа расте и потребата од дополнителни вложувања во електроенергетската инфраструктура.
Во иднина, затоа, во развојот на АИ нема да учествуваат само технолошките компании. Сè поголема улога ќе имаат и енергетските компании, операторите на електроенергетските мрежи и државите што можат брзо да обезбедат нови производствени капацитети и инфраструктура.
Сепак, зголемената побарувачка отвора можности и за нови пазари. Делови од Азија, Блискиот Исток, Латинска Америка и Африка имаат потенцијал за привлекување центри за податоци, особено во областите каде што има доволно земјиште, пристап до поевтина енергија и брзо растечки дигитални услуги.
Индија е еден од примерите за несразмерот меѓу количината на податоци што се создаваат и инфраструктурата достапна за нивна обработка. Иако земјата создава значителен дел од глобалните податоци, нејзиниот удел во светскиот капацитет на центрите за податоци е значително помал. Слични предизвици постојат и во Африка, каде што АИ има потенцијал за економски развој, но недостигот од електрична енергија и дигитална инфраструктура останува сериозна пречка.
Светска банка ја издвојува компјутерската моќ како еден од клучните предуслови за учество во новата АИ-економија. Чиповите, серверите, облачната инфраструктура и центрите за податоци сè повеќе се третираат како основна инфраструктура за дигиталната економија.
Но, евтината електрична енергија сама по себе не е доволна. За привлекување големи инвестиции потребни се и стабилна регулатива, брзи административни постапки, добра телекомуникациска инфраструктура, квалификуван кадар и можност инфраструктурата да се проширува во согласност со потребите на инвеститорите.
Ако првата фаза од АИ-трката беше обележана со борбата за најмоќни модели и најнапредни чипови, следната сè повеќе ќе зависи од нешто многу поконкретно – кој може да обезбеди доволно електрична енергија за тие системи да функционираат.
Токму затоа, енергетиката станува еден од клучните фактори во идниот развој на вештачката интелигенција, а способноста да се обезбеди доволно електрична енергија и инфраструктура може значително да влијае врз тоа кои земји ќе успеат да привлечат нови технолошки инвестиции.
