Али Хаменеи – од „неочекуван наследник“ до симбол на тврдата антизападна политика

Врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хаменеи (86), повеќе од три децении беше централната фигура на иранскиот политички и безбедносен систем – тврд противник на Западот и човек кој немилосрдно ги задушуваше внатрешните протести.

Според тврдењата што ги изнесе претседателот на Соединетите Американски Држави, Доналд Трамп, Хаменеи наводно бил убиен во американско-израелските напади врз неговата резиденција во Техеран. Од иранска страна засега нема официјална потврда.

— реклама —

Хаменеи ја презеде функцијата во 1989 година, по смртта на основачот на Исламската Република, Рухолах Хомеини. Во почетокот бил сметан за слаб и неочекуван избор, без религискиот авторитет на својот претходник. Но со текот на времето изгради силен безбедносен апарат лојален лично нему, потпирајќи се на Иранска револуционерна гарда и паравоените формации „басиџ“.

— реклама —

Под негово водство, Иран го зацврсти својот антизападен курс, а ниедна клучна одлука – особено во однос на САД – не можеше да биде донесена без негова согласност. Иако идеолошки тврд, Хаменеи повремено покажуваше тактичка флексибилност, концепт што самиот го нарече „херојска флексибилност“, што овозможи поддршка за нуклеарниот договор од 2015 година.

По повлекувањето на САД од договорот во 2018 година и враќањето на санкциите, Техеран постепено ги прекрши ограничувањата од договорот, а домашните протести – од 2009 година, преку немирите во 2022 по смртта на Махса Амини, па сè до последните јануарски демонстрации – беа задушувани со сила.

— реклама —

Неговата моќ беше поддржана и од парадржавниот финансиски конгломерат познат како „Сетад“, под негова директна контрола, кој финансираше лојални структури во безбедносниот систем.

Аналитичарот Карим Саджадпур од Карнегиевата фондација оценува дека „историска случајност“ го трансформирала од слаб претседател во еден од најмоќните Иранци во последните сто години.

Доколку се потврдат информациите за неговата смрт, тоа би претставувало најголем удар за Исламската Република од нејзиното основање во 1979 година, со потенцијално далекусежни последици за внатрешната стабилност на Иран и геополитичката рамнотежа на Блискиот Исток.