Екстремните температури, сушата и големите шумски пожари што ја погодија Европа во текот на летото 2026 година веќе имаат забележливи економски последици. Различните анализи даваат различни проценки, зависно од методологијата, но загубите се движат од околу 113 милијарди до 180 милијарди евра, додека дополнителни милијарди се поврзуваат со штетите во земјоделството, транспортот и пожарите.
Според најновите податоци на Copernicus, повеќе од половина од Европа била изложена на „многу силен“ топлински стрес, а западниот дел од континентот го забележал најтоплото лето досега. Високите температури биле проследени со суша, ниски нивоа на водата во реките и големи шумски пожари.
Allianz Research во својот Climate Economics Report 2026 проценува дека топлотните бранови годинава ќе предизвикаат околу 113 милијарди евра изгубен економски аутпут во 30 европски економии. Тоа одговара на околу 0,46 отсто од заедничкиот БДП на анализираните земји.
Во пресметката е земен предвид најинтензивниот петдневен топлотен период во секоја земја, со корекции за влажноста и изложеноста на населението. Италија, Германија и Франција сочинуваат речиси две третини од проценетата загуба, додека Кипар има најголем релативен удар врз економскиот раст.
Станува збор за економска активност што не била реализирана поради намалена продуктивност, помал број работни часови, нарушувања во производството и транспортот и други последици од екстремните температури.
Повисока проценка даде Triodos Bank. Во анализата „Hot Summer Economics“ се наведува дека екстремните горештини и сушата би можеле да го намалат БДП на ЕУ во 2026 година за околу еден отсто, што одговара на приближно 180 милијарди евра економска загуба.
Според банката, најголемиот дел од последиците не произлегуваат директно од пожарите или уништената инфраструктура, туку од намалената продуктивност на трудот. Само овој фактор се проценува на околу 0,6 отсто од БДП на ЕУ. Дополнителни загуби се очекуваат во земјоделството, енергетиката, транспортот и логистиката.
Triodos проценува дека земјоделското производство во ЕУ би можело да се намали за 3 до 7 отсто, додека Франција е меѓу најпогодените големи економии, со можен негативен ефект од околу 1,4 процентни поени врз растот.
Во подоцнежната шпанска верзија на анализата се користи и проценка од околу 200 милијарди евра, односно 1,1 отсто од БДП на ЕУ. Разликите покажуваат дека проценките се менувале додека летото сè уште траело и не треба да се сфатат како една конечна сметка.
ABN AMRO, пак, прави разлика меѓу непосредната материјална штета и ефектот врз БДП. Банката проценува дека краткорочниот негативен ефект од горештините, сушата и пожарите би можел да изнесува околу 0,2 до 0,4 отсто од БДП, додека по реконструкцијата и закрепнувањето конечниот негативен ефект би можел да се намали на околу 0,1 до 0,2 отсто.
Сепак, според анализата, директните физички штети можат да бидат повеќе од двојно поголеми од она што ќе биде видливо во статистиката за БДП. Ако пожар уништи куќа или фабрика, имотот претставува директна економска загуба. Но, кога ќе започне реконструкцијата, градежните работи повторно се евидентираат како економска активност и делумно го зголемуваат БДП, иако претходно бил уништен имот.
Според пресметка на Financial Times, базирана на методологијата на Европската комисија, само шумските пожари во најпогодените земји во првите месеци од сезоната предизвикале повеќе од 3,1 милијарди евра штета. Во ова не биле целосно опфатени уништените недвижности, загубите во земјоделството, прекините во туризмот и индиректните последици.
Во Франција, каде што летото било особено тешко, проценките во август достигнале од 10 до 15 милијарди евра, што одговара на околу 0,3 до 0,5 отсто од БДП.
Сушата и високите температури значително влијаеле и врз земјоделството. Европската асоцијација за трговија со жито, COCERAL, проценила дека приносите на житарки во ЕУ би можеле да бидат за околу седум отсто пониски во однос на 2025 година.
ABN AMRO пресметува дека само намалениот принос на жито, според сегашните цени, би значел околу 4 до 5 милијарди евра директна загуба во производството. Помалата понуда, дополнително, може да влијае врз цените на храната, инфлацијата и потрошувачката.
Последиците се почувствувале и во транспортот. Ниското ниво на водата во Рајна го ограничило товарниот речен транспорт во Германија и ги зголемило трошоците за индустријата. Kiel Institute проценува дека само овој ефект би можел да го намали германскиот БДП за до 0,2 отсто во третиот квартал, односно да предизвика од 1 до 2 милијарди евра загубена додадена вредност.
Овој проблем е особено значаен за германската хемиска и тешка индустрија, која традиционално го користи Рајна за транспорт на суровини.
Европската централна банка во септемвриските проекции има многу повнимателен став и оцени дека влијанието на летниот топлотен бран врз економската активност во еврозоната веројатно било ограничено и привремено, без да даде конкретна парична проценка.
Различните пресметки покажуваат колку е тешко економската цена на екстремните временски услови да се претстави со една единствена бројка. Сепак, анализите укажуваат дека екстремната топлина, сушата и пожарите веќе имаат последици што се чувствуваат не само во животната средина и здравството, туку и во продуктивноста, земјоделството, транспортот и пошироката економска активност.
