ЕВРОПА

Лавров: Да сакаа САД мир, војната во Украина веќе ќе беше завршена

Рускиот министер за надворешни работи, Сергеј Лавров, изјави дека бил изненаден од оценката на американскиот државен секретар Марко Рубио дека Русија не е подготвена на компромиси во преговорите со Украина.Лавров посочи дека Москва ги прифатила предлозите на американскиот претседател Доналд Трамп за првични чекори кои би овозможиле прекин на непријателствата и почеток на мировни преговори.„Ме изненади што Марко Рубио изјави дека шансите за завршување на конфликтот оваа година не се големи затоа што страните, особено Русија, не се подготвени на отстапки“, рече Лавров.Тој оцени дека изјавите на Рубио покажуваат оти американскиот пристап кон решавањето на конфликтот суштински не се разликува од европскиот, додавајќи дека европските земји се обидуваат да го продолжат конфликтот во Украина за да задржат влијание во регионот.Според Лавров, доколку Вашингтон навистина бил посветен на мировна иницијатива, воените дејствија одамна би биле запрени.Рубио претходно изјави дека ниту Русија ниту Украина сè уште не се подготвени на неопходните отстапки за постигнување мировен договор, при што оцени дека руската страна покажува најмалку подготвеност за компромис.

Свет | пред 17 часа

Бројот на семејства со деца опаѓа, расте бројот на самци во Европа

Европа се соочува со значајни демографски промени, а најновите податоци на Евростат за 2025 година покажуваат дека традиционалното семејство со повеќе деца станува сè поретка појава. Во исто време расте бројот на луѓе кои живеат сами или како парови без деца.Според статистиката, од вкупно 203,1 милиони домаќинства во Европската Унија, само 47,4 милиони или 23,4 проценти имаат деца. Наспроти тоа, дури 76,6 проценти се домаќинства без деца, при што најголем дел се лица кои живеат сами.Во последната деценија бројот на едночлени домаќинства пораснал за речиси 20 проценти, додека бројот на парови со деца се намалил за 6,3 проценти.Најголем удел на домаќинства со деца има во Словачка, Ирска и Кипар, додека најмал процент бележат Финска, Литванија и Германија.Податоците покажуваат и дека половина од семејствата со деца во ЕУ имаат само едно дете, 37,6 проценти имаат две деца, а само 12,2 проценти имаат три или повеќе деца.За разлика од европскиот просек, Македонија сè уште има релативно поволен демографски профил. Од вкупно 595,6 илјади домаќинства во земјава, 33,9 проценти имаат деца, што е значително над просекот на ЕУ од 23,4 проценти.Во македонските семејства најчесто има две деца. Според податоците, 43,4 проценти од домаќинствата со деца имаат две деца, 43,2 проценти едно дете, а 13,4 проценти три или повеќе деца.Интересни се и податоците за еднородителските семејства. Во ЕУ околу 12,9 проценти од домаќинствата со деца се потпираат на само еден родител, а најголем дел од нив се самохрани мајки.Во Македонија овој процент е значително понизок и изнесува само 2,6 проценти, што ја вбројува земјата меѓу државите со најмал удел на еднородителски семејства во Европа.Податоците на Евростат, објавени по повод Светскиот ден на родителите, уште еднаш ги отвораат прашањата за демографските предизвици, стареењето на населението и намалениот наталитет со кои се соочува најголемиот дел од Европа.

Свет | пред 2 дена

Европа се спрема за најлошото сценарио: „Русија би можела да отвори нов воен фронт“

Русија сè погласно упатува закани кон европските држави, додека во европските престолнини расте стравот дека претседателот Владимир Путин би можел да се обиде да го прошири конфликтот надвор од Украина.Во последните недели Москва испрати низа остри предупредувања кон балтичките земји. Руски претставници се заканија со напади врз „центри за носење одлуки“ во Летонија, тврдејќи дека земјата им помага на украинските оператори на дронови, што Рига го демантираше.Во меѓувреме, во Литванија беа активирани воздушни тревоги откако сомнителни руски дронови се приближиле до воздушниот простор од правец на Белорусија.Русија исто така објави адреси на компании во осум европски држави кои, според Москва, соработуваат со Украина во производството на дронови, предупредувајќи на „непредвидливи последици“ доколку не престане воената помош за Киев.Европските безбедносни претставници предупредуваат дека Кремљ би можел да се обиде да го тестира единството на НАТО преку провокации или ограничен напад врз некоја балтичка држава, острови во Балтичкото Море или арктички територии на Алијансата.Шведскиот министер за одбрана, Пол Јонсон, изјави дека безбедносната состојба во Европа значително се влошила и дека Русија станува сè посклона кон ризични потези.Во исто време, западните разузнавачки служби проценуваат дека руската армија губи околу 35.000 војници месечно, повеќе отколку што успева да регрутира, што ја става Москва под сè поголем притисок.Според европските аналитичари, Кремљ би можел да се соочи со избор меѓу нова мобилизација или дополнителна ескалација на конфликтот.Високата претставничка на ЕУ за надворешна политика, Каја Калас, предупреди дека Русија би можела да ја користи ескалацијата за да ја оправда евентуалната мобилизација.„Доаѓаат до точка кога мора да ескалираат за да ја оправдаат мобилизацијата. Тоа е многу опасна точка“, изјави Калас.Украинските власти предупредуваат дека Русија не се откажала од своите цели.„Русија можеби ја менува тактиката, но не и стратегијата. Нејзината цел останува доминација врз Украина и менување на рамнотежата на силите во Европа“, изјави заменичката украинска министерка за надворешни работи, Маријана Беца.Од Брисел, пак, предупредуваат дека Москва ја гледа Европската Унија како закана за рускиот систем на власт.„Крајната цел на Русија е уништување на Европската Унија“, изјави европскиот комесар Мајкл Мекграт.

Свет | пред 1 седмица

Европа под топлотен бран: Франција воведува кризен режим

Франција е погодена од најраниот топлотен бран во повеќе од еден век, при што во еден ден биле урнати повеќе од 300 температурни рекорди, а температурите достигнале и до 37 степени Целзиусови.Највисоката температура била измерена во местото Сор-Осгор, каде што биле регистрирани 36,9 степени, со што е изедначен рекордот од 1996 година.Меѓу најекстремните случаи се наведува и Роморантен во департманот Лоар и Шер, каде што се измерени 33,8 степени – највисока мајска температура во последните 105 години мерења.На локацијата Кап де ла Ев бил забележан рекорд од 32,4 степени во 135-годишната историја на мерењата, додека во повеќе градови на југозападот и западот на Франција температурите надминале 35 степени.Францускиот премиер Себастијан Лекорни најави дека во четврток ќе се одржи состанок на меѓуресорски кризен штаб, на кој ќе се разгледува подготвеноста на државните служби за актуелниот топлотен бран.На состанокот ќе учествуваат министрите за внатрешни работи, здравство, правда, екологија, образование и локална самоуправа.Министерката за здравство Стефани Риш предупреди дека за време на екстремни горештини се неопходни претпазливост и одговорно однесување, наведувајќи дека неодамнешните смртни случаи за време на спортски активности претставуваат дополнителен аларм.Таа апелираше граѓаните да се придржуваат до основните мерки за заштита, како што се редовна хидратација и прилагодување на физичките активности на временските услови.

Свет | пред 1 седмица

Голема измама во 15 земји во Европа: Лажни лекови продавани како терапии за тешки болести

Властите од 15 земји разбија голема криминална група која измамувала жртви низ Европа и пошироко, продавајќи лажни додатоци во исхраната и лекови за сериозни болести, соопшти агенцијата на ЕУ „Евроџаст“.Заедничката операција на 12 мај резултирала со собирање важни докази, притворање на дел од клучните членови на групата и запленување големи количини додатоци во исхраната. Се сомнева дека групата остварила најмалку 240 милиони евра промет.Властите извршиле претреси на 113 локации во Бугарија, Грција, Унгарија, Полска, Романија и Молдавија. Биле побарани докази од компании во осум земји, а досега се испитани 23 сведоци.Во Грција била спроведена рација во логистичка компанија во регионот Атика.Во Полска биле замрзнати средства во вредност од 1,8 милиони евра.Од 2019 година, групата основала компании преку кои продавала неовластени додатоци во исхраната, пласирајќи над 400 различни производи. Мрежата користела стотици веб-страници и профили на социјални мрежи, често злоупотребувајќи имиња и фотографии на познати личности и лажни лекари за да ги измами жртвите во ЕУ и пошироко.Кога жртвите ќе пополнеле формулар на веб-страниците, криминалната група ги контактирала преку оператори од кол-центри кои се претставувале како лекари или медицински специјалисти. Тие лажно тврделе дека производите се вистински лекови за тешки и неизлечиви болести.Додатоците што ги продавала групата немале никаков медицински ефект и содржеле слични состојки, иако биле рекламирани како третмани за различни болести.

Свет | пред 2 седмици

Почна пробивањето на мегатунел низ срцето на Европа

Европа влезе во нова клучна фаза од еден од најголемите инфраструктурни проекти во светот – изградбата на тунелот Бренер под Алпите, кој по завршувањето ќе стане најдолгиот подземен железнички тунел на планетата.Новата фаза од проектот официјално започна откако огромната машина за пробивање тунели „Катрин“ почна со работа на тунелот Гардена, на јужниот пристап кон коридорот Бренер меѓу Италија и Австрија.Станува збор за импресивна TBM машина (Tunnel Boring Machine) долга 144 метри, со глава за бушење со пречник од речиси 10 метри.Машината е специјално дизајнирана за исклучително сложените геолошки услови на Алпите и може да работи во два режима, во зависност од видот на карпата низ која минува.„Катрин“ сега ја започна најтешката фаза од проектот, по завршувањето на пристапниот тунел Фунес, со кој е овозможен пристап до планинскиот масив.Планирано е пробивање на повеќе од 16 километри тунел и поставување околу 9.000 бетонски сегменти за обложување на тунелските цевки.Базниот тунел Бренер е дел од огромен европски коридор што ги поврзува Скандинавија и Медитеранот. Целиот систем на тунели ќе биде долг дури 64 километри и ќе стане најдолгиот подземен железнички тунел во светот.Целта на проектот е значително забрзување на железничкиот сообраќај, зголемување на капацитетот за товарен транспорт и префрлање милиони тони стока од автопатиштата на железница.Европските власти го сметаат проектот за клучен во намалувањето на сообраќајниот метеж и емисиите на CO2 на една од најфреквентните транспортни рути во Европа.По завршувањето на проектот, патувањето меѓу Италија и Австрија ќе биде значително побрзо, а железницата ќе преземе голем дел од товарниот транспорт што денес се одвива преку алпските патишта.Европските медиуми веќе го нарекуваат Бренер еден од најважните инфраструктурни проекти на иднината, бидејќи би можел целосно да го промени транспортот на стока меѓу северот и југот на континентот.

Свет | пред 2 седмици

Европа стравува од слабеење на американските безбедносни гаранции

Неочекуваната одлука на американскиот министер за одбрана Пит Хегсет да го откаже планираното испраќање на 4.000 американски војници во Полска предизвика паника во Пентагон и загриженост меѓу европските сојузници, кои сè повеќе се сомневаат во сигурноста на американските безбедносни гаранции.Веста, која првично ја објави Army Times, доаѓа само неколку недели по најавата за повлекување на околу 5.000 американски војници од Германија, во период на растечки тензии меѓу Вашингтон и Берлин поради војната со Иран.Според информациите, одлуката за Полска ги изненадила дури и високите функционери во Пентагон и европските партнери, а Хегсет не понудил јавно објаснување.Планот предвидувал 4.000 американски војници од Тексас да бидат распоредени во Полска во рамки на деветмесечна ротација и заеднички обуки со сојузниците од НАТО. Дел од единиците и воената опрема веќе биле на пат кон Полска кога наредбата ненадејно била стопирана.„Немавме никаква претстава дека ова се подготвува“, изјавил претставник на Пентагон.Тој додал дека американските и европските функционери последните 24 часа ги минале „на телефон обидувајќи се да сфатат што се случило и дали се подготвуваат нови изненадувања“.Пензионираниот генерал-потполковник Бен Хоџис предупредил дека американското воено присуство во регионот има клучна улога во одвраќањето на Русија и заштитата на сојузниците.„Сега исчезна многу важен инструмент што требаше да биде дел од тоа одвраќање“, изјавил Хоџис.Тој нагласил дека Полска е еден од најлојалните американски сојузници во Европа.„Полјаците никогаш не го критикуваа Доналд Трамп. Тие прават сè што треба да прават добрите сојузници, а сепак ова им се случува“, рекол поранешниот американски генерал.Поранешниот фински функционер Јоел Линаинмаки оценил дека потегот на Вашингтон претставува „голем предизвик за европската безбедност“ и дека сериозно ја поткопува идејата за префрлање на одговорноста врз Европејците.„Сојузниците што граничат со Русија поради ова ќе мора да ги променат своите безбедносни пресметки“, предупредил тој.И Полска и Финска имаат долга граница со Русија, при што Финска ја има најдолгата копнена граница со Русија меѓу сите членки на НАТО.Од Пентагон, сепак, ги отфрлија тврдењата дека одлуката била донесена ненадејно и без консултации.„Одлуката за повлекување на трупите беше донесена по сеопфатен и повеќеслоен процес во кој беа земени предвид ставовите на клучните команданти на американската војска во Европа и целиот команден синџир“, се наведува во соопштението.Интересно е што само неколку дена претходно Трамп јавно зборуваше токму за можноста за испраќање дополнителни американски сили во Полска.„Полска би го сакала тоа. Имаме одлични односи со Полска и јас имам одличен однос со нивниот претседател“, изјавилТрамп на 8 мај.Поради тоа, одлуката на Хегсет дополнително ја засили конфузијата меѓу европските сојузници, кои веќе со месеци предупредуваат на сè понепредвидливата американска надворешна политика.Повлекувањето на американските сили од Германија следуваше откако германскиот канцелар Фридрих Мерц ја критикуваше американската улога во војната со Иран, по што Трамп се закани со намалување на американското воено присуство во Европа.Пентагон најави дека повлекувањето на трупите од Германија би можело да се реализира во следните шест до 12 месеци, со што бројот на американски војници во Европа би се вратил на нивото пред 2022 година.

Свет | пред 3 седмици

Трамп со нова антитерористичка стратегија: Европа повторно во центарот на критиките

Претседателот на САД, Доналд Трамп, потпиша нова американска стратегија за борба против тероризмот, во која Европа е посебно издвоена како регион на загриженост.Во документот се наведува дека американските безбедносни приоритети ќе бидат насочени и кон „насилни левичарски екстремистички групи“, вклучувајќи организации и движења кои администрацијата ги опишува како радикални по прашања поврзани со родовата политика и идеолошки активизам.Стратегијата исто така ги става нарко-картелите во Северна и Јужна Америка во фокусот на антитерористичките напори, но најголем дел од политичките реакции се однесуваат на делот посветен на Европа.Во документот се наведува дека „добро организирани непријателски групи“ наводно ги користат отворените граници и либералните политики, при што се тврди дека долгорочните европски трендови можат да придонесат за зголемување на терористичките ризици.Во текстот се додава дека Европа, како „родно место на западната култура“, треба да преземе посилни мерки за сопствена безбедност и стабилност, додека истовремено се нагласува дека европските земји остануваат клучни партнери на САД во борбата против тероризмот.Документот доаѓа во контекст на пошироки тензии меѓу Вашингтон и европските сојузници, при што администрацијата на Трамп во повеќе наврати ја критикуваше европската миграциска и безбедносна политика.Според најавите, американските претставници ќе одржат консултации со сојузниците за унапредување на заедничките антитерористички мерки, при што Вашингтон очекува поголем придонес од партнерите во НАТО и Европа.

Свет | пред 4 седмици

Ердоган до ЕУ: Секогаш наоѓавте изговор да нè држите пред врата

Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган испрати директна порака до Европска унија, обвинувајќи ја дека со децении применува двојни стандарди и намерно ја држи Турција надвор од членството.„Секогаш наоѓавте изговор да нè оставите пред вратата“, порача Ердоган, нагласувајќи дека прашањето повеќе не е каде стои Анкара, туку каква иднина си ја црта Брисел.Тој оцени дека Унијата не може да биде вистински глобален играч без Турција како полноправна членка и предупреди дека „стратешката кратковидност“ и понатаму доминира во европските институции.Ердоган потсети дека процесот на приближување трае уште од 1959 година, но според него, Турција постојано се соочувала со предрасуди – од критики за демократијата, преку економски стравови, до прашања поврзани со верата и идентитетот.„Понекогаш ја напаѓаа нашата демократија, понекогаш нашата економија ја гледаа како закана, а понекогаш нашата вера ја користеа како изговор за исклучување“, рече тој.И покрај тоа, Анкара, како што нагласи, продолжува со напорите за членство и бара од ЕУ да се ослободи од политичките и историските предрасуди и да гради „искрени и рамноправни односи“.Ердоган испрати и геополитичка порака дека светот веќе не е еднополарен и дека Турција се позиционира како еден од клучните актери во новиот глобален поредок.„Не сме држава на која ѝ се чука на врата само кога е потребна. И нема да бидеме“, заклучи тој.

Свет | пред 1 месец

Финскиот претседател: Ниту една армија во Европа или САД не војува како украинската

Финскиот претседател Александар Стуб за време на официјалната посета на Прага порача дека европските сојузници треба да го сменат пристапот кон Украина и да почнат да ја гледаат како партнер од кој може да се учи, а не само како земја на која ѝ треба помош.По средбата со чешкиот претседател Петр Павел, Стуб изјави дека Европа мора да излезе од, како што рече, „еднонасочниот“ начин на размислување, во кој Западот само дава, а Киев само прима.Тој нагласи дека е потребно да се отвори прашањето како Украина може да придонесе за Европа, потенцирајќи ја неговата силна поддршка за членство на земјата во Европската Унија и НАТО.Стуб особено ја истакна воената експертиза на Украина, оценувајќи дека нејзината армија стекнала искуство во модерно војување кое во моментов е без преседан во Европа, па дури и во САД. Според него, токму ова искуство веќе се користи и надвор од Европа, вклучително и на Блискиот Исток.Во меѓувреме, украинската воена индустрија доживува технолошки напредок, особено во развојот на беспилотни летала, со што земјата станува водечки фактор во оваа област. Поради тоа, украински компании веќе ги нудат своите системи на држави од Заливот, кои бараат поефикасни и поевтини решенија за одбрана од напади со дронови.Зголемен интерес за овие технологии покажуваат земји како Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати, кои настојуваат да ја зајакнат својата одбрана по зачестените напади врз нивната инфраструктура.

Свет | пред 1 месец

Европа пред поголем ризик од повлекувањето на американските војници: предупредуваат аналитичари

Иако најавеното повлекување на 5.000 американски војници од Германија се оценува како симболично, аналитичарите предупредуваат дека Европа се соочува со далеку посериозен проблем – продлабочен трансатлантски јаз што може да ја остави економски и безбедносно ранлива.Според проценките, вистинската закана не е бројот на повлечени војници, туку одлуката на САД да се откажат од распоредување на клучни ракетни системи во Германија, кои требаше да служат како одвраќање од потенцијални закани, особено во контекст на војната во Украина и односите со Русија.„Ова е многу поголем проблем од симболичното намалување на бројот на војници“, предупредуваат безбедносни експерти.Германија останува клучен центар за американското воено присуство во Европа, со околу 36.000 војници, дел од пошироката мрежа од 85.000 американски војници на континентот. Но, голем дел од тие сили се користат за глобални операции, а не директно за одбрана на Европа.Дополнителна загриженост предизвикува и фактот што Европа сè уште нема сопствени капацитети за напредно одвраќање, како што се далекуметни и хиперсонични ракетни системи.Паралелно со безбедносниот аспект, Европа се соочува и со економски притисок. Трговските мерки на САД, вклучително и зголемените царини за европските автомобили, како и растот на цените на енергенсите поради конфликтот со Иран, сериозно ја погодуваат германската економија.Извозот кон САД, кој беше клучен за надоместување на загубите на други пазари, веќе бележи пад, додека деловната доверба е на најниско ниво во последните шест години.Во исто време, Европа се обидува да го засили сопственото вооружување, но процесот е бавен и во голема мера зависен од американска технологија и опрема.„Сè ова заедно го зголемува безбедносниот ризик за Европа“, оценуваат аналитичарите.Заклучокот е јасен: повлекувањето на дел од американските војници е само сигнал. Вистинскиот предизвик за Европа е како да ја пополни безбедносната празнина и да се справи со економските последици од сè понапнатите односи со Вашингтон.

Свет | пред 1 месец

Макрон до Трамп: Европа може да се брани сама, тоа го покажа Кипар

Францускиот претседател Емануел Макрон испрати јасна порака до Доналд Трамп дека Европа има капацитет самостојно да се брани, повикувајќи се на неодамнешната воена поддршка за Кипар како доказ дека европските механизми функционираат и без директна улога на САД.Во изјава дадена за време на неговата посета на Грција, Макрон нагласи дека клаузулата за заемна помош од договорите на Европска Унија не е формалност, туку реален безбедносен инструмент кој веќе бил активиран.„Што се однесува до членот 42, став 7, тоа не се само зборови на хартија. Нам тоа ни е целосно јасно. Тука нема место за различни толкувања или било каква двосмисленост“, изјави Макрон.Тој ја посочи интервенцијата на неколку европски држави кои испратиле воена помош на Кипар по нападот со беспилотно летало врз британска воздухопловна база на 28 февруари, оценувајќи го тој потег како доказ дека европската одбрана може да функционира и без директна поддршка од НАТО.Макрон отиде и чекор понатаму, тврдејќи дека европската одбранбена клаузула е „посилна“ од членот 5 на НАТО, кој предвидува колективна одбрана во случај на напад врз некоја членка. Според него, сѐ понеизвесната политика на САД под водство на Трамп го довела во прашање кредибилитетот на Алијансата.„Сега се појави сомнеж во тој член, а него на маса не го ставија Европејците, туку американскиот претседател“, рече Макрон.Во меѓувреме, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта потврди дека Европската Унија веќе работи на конкретни механизми за примена на клаузулата за заемна помош, вклучително и подготовка на практични насоки за нејзино активирање.Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис ја поддржа оваа позиција, оценувајќи дека испраќањето борбени авиони и поморска поддршка за Кипар претставува пресврт во безбедносната политика на Унијата.„Она што го направивме на Кипар беше пресврт“, изјави Мицотакис.Тој додаде дека е време европските земји сериозно да го сфатат овој механизам, кој досега бил во сенка на НАТО, но во новите геополитички околности добива сѐ поголемо значење.Изјавите доаѓаат во момент на засилени тензии меѓу европските сојузници и Вашингтон, особено по критиките на Трамп кон НАТО и неговото незадоволство од поддршката на Алијансата во однос на нападите врз Иран, што дополнително ги зголеми сомнежите во стабилноста на трансатлантските безбедносни гаранции.

Свет | пред 1 месец

Никогаш немало повеќе имигранти во ЕУ - бројката порасна за 2,1 милион за една година

Бројот на имигранти кои живеат во Европската Унија достигна рекордни 64,2 милиони во 2025 година, што е зголемување за околу 2,1 милион во однос на претходната година, покажува ново истражување на Центарот за истражување и анализа на миграции при РФ Берлин.Во извештајот, кој се повикува на податоци од Евростат и Агенцијата на Обединетите нации за бегалци, се наведува дека во 2010 година во ЕУ имало околу 40 милиони имигранти, што значи дека за 15 години бројката значително пораснала.Германија и натаму е земјата со најголем број жители родени во странство – речиси 18 милиони, од кои 72 проценти се во работоспособна возраст. Најбрз раст бележи Шпанија, каде бројот на лица родени во странство се зголемил за околу 700.000 и достигнал 9,5 милиони.Истражувањето покажува дека миграциските текови не се рамномерно распределени низ Унијата. Во однос на големината на населението, најголем удел на имигранти имаат Луксембург, Малта и Кипар.Барањата за азил, пак, се концентрирани во неколку земји – Шпанија, Италија, Франција и Германија, кои заедно сочинуваат речиси три четвртини од сите поднесени барања. Германија има и најголем број бегалци – околу 2,7 милиони.

Свет | пред 1 месец

Европа подготвува воена мисија во Ормутскиот теснец – без САД

Европските лидери подготвуваат нова воена мисија за обезбедување на Ормутски теснец, која ќе се реализира без директно учество на САД, со цел стабилизација на еден од најкритичните енергетски коридори во светот.На видеоконференција што ќе се одржи утре, со која ќе копретседаваат Емануел Макрон и британскиот премиер Кир Стармер, ќе учествуваат околу триесетина држави. Во Париз физички ќе бидат присутни и германскиот канцелар Фридрих Мерц и италијанската премиерка Џорџа Мелони.Според француското претседателство, целта е да се понуди „трет пат“ – алтернатива меѓу политиката на максимален притисок врз Иран и директна воена ескалација.САД нема да бидат дел од мисијата, ниту од самата конференција, иако од Париз нагласуваат дека ќе има координација со Вашингтон. Образложението е дека европските држави не се директна страна во конфликтот и сакаат да задржат независна позиција.Мисијата ќе може да се реализира само под строги услови – гаранции од Иран дека нема да напаѓа бродови и обврска од САД дека нема да го блокираат поморскиот сообраќај. Во моментов, состојбата се опишува како нестабилно примирје без јасна долгорочна гаранција.Ормутскиот теснец е клучна точка за глобалната економија, преку која минуваат околу 20 проценти од светската нафта и течен гас. Затоа, европските земји размислуваат за ангажман на миноловци и други поморски капацитети, во обид да се спречи дополнителна ескалација и да се обезбеди непречен транспорт.Иницијативата сигнализира нова фаза во европската безбедносна политика – обид за самостојно дејствување во глобални кризи, без директно вклучување на САД.

Свет | пред 1 месец

Европа губи 53 милиони жители до 2100 година: алармантна прогноза на Евростат

Европа до крајот на векот ќе изгуби околу 53 милиони жители, што претставува пад од 11,7 проценти, покажуваат најновите проекции на Евростат, објавени денеска.Според анализата, населението на Европската унија ќе достигне врв од околу 453 милиони жители во 2029 година, по што ќе започне долгорочен пад, кој до 2100 година ќе го намали бројот на жители под 400 милиони, пренесува Политико.Клучниот проблем е драматичниот пад на наталитетот. Стапката на раѓања е околу 1,3 деца по жена – значително под нивото потребно за одржување на населението, што доведува до стареење на континентот и намалување на работоспособната популација.Проекциите укажуваат дека до крајот на векот бројот на лица постари од 80 години ќе се зголеми повеќе од двојно, што ќе создаде сериозен притисок врз пензиските и здравствените системи.Овој тренд веќе предизвикува политички реакции. Претседателот на Франција Емануел Макрон предупреди на потребата од „демографско вооружување“, откако во земјата за првпат по Втората светска војна бројот на починати ја надмина бројката на новородени.И покрај тоа што миграцијата делумно го ублажува падот, анализите покажуваат дека таа не може целосно да ја надомести ниската стапка на раѓања. Во исто време, политиките кон мигрантите стануваат сѐ построги, што дополнително го усложнува демографскиот баланс во Европа.Долгорочно, ова значи помалку работници, повеќе пензионери и суштинска трансформација на економските и социјалните системи на континентот.

Свет | пред 1 месец

САД го пренасочуваат оружјето: Европа ќе чека поради војната во Иран

САД ги известиле европските сојузници дека дел од веќе договорените испораки на оружје ќе доцнат, поради тоа што војната во Иран значително ги празни американските воени резерви, јавуваат извори за Reuters.Според информациите, доцнењата ќе погодат повеќе европски држави, меѓу кои и земји од Балтичкиот регион и Скандинавија. Станува збор за оружје купено преку американската програма за странска воена продажба (FMS), кое сè уште не е испорачано.Токму овие пратки сега се под ризик од одложување, бидејќи приоритетот на Вашингтон се пренасочува кон тековните воени операции и потребите поврзани со конфликтот со Иран.Засега, White House, Pentagon и State Department не одговориле на барањата за коментар, што дополнително ја зголемува неизвесноста околу временската рамка за испораките.Овој развој отвора сериозни прашања за капацитетот на САД истовремено да поддржуваат повеќе безбедносни фронтови, додека европските сојузници се соочуваат со потенцијален јаз во одбранбените планови.

Свет | пред 1 месец

Трамп: На Европа очајнички ѝ треба енергија

Доналд Трамп остро ја критикуваше енергетската политика на Обединетото Кралство, обвинувајќи ја дека со одбивањето да ја експлоатира нафтата од Северното Море ја остава Европа без клучен енергетски извор.Во објава на својата платформа Truth Social, Трамп порача дека Европа очајнички има потреба од енергија, додека Велика Британија не ги користи сопствените ресурси. Тој посочи дека градот Абердин би требало да доживее економски бум, додека Норвешка, според него, профитира продавајќи нафта од Северното Море по повисоки цени.„Треба да бушат, а не да градат ветерници“, напиша Трамп, критикувајќи ја и ориентацијата кон обновливи извори на енергија.Неговите изјави доаѓаат во време на зголемени тензии на глобалните енергетски пазари, поттикнати од конфликтите на Блискиот Исток и американската поморска блокада на Иран, што дополнително ја зголемува неизвесноста околу снабдувањето со нафта.Во меѓувреме, цените на нафтата растат поради стравувањата од нарушувања во Ормускиот теснец, преку кој минува значителен дел од светската трговија со енергенси, додека европските земји се обидуваат да најдат стабилни алтернативи по намалувањето на зависноста од руски енергенси.

Свет | пред 1 месец

(Видео) Хаос во Ирска: Третина пумпи без гориво, блокирани патишта, револтирани граѓани

Додека Европа се обидува да одржи привид на стабилност, во Ирска е хаос. Третина од бензинските пумпи се без гориво. Клучни улици во Даблин се блокирани. Колони цистерни, под полициска придружба, како да станува збор за конвои во воена зона, а не за снабдување со гориво во една развиена европска држава.Сликата е повеќе од симболична: држава членка на ЕУ која не може да гарантира елементарно функционирање на системот кога ќе се соочи со притисок. И тоа не поради недостиг на ресурси, туку поради блокиран систем. Доволно гориво има, велат надлежните. Само што не може да стигне до граѓаните.Клучната точка, рафинеријата Whitegate е тесно грло. Доволно е неколку камиони и трактори да ги затворат пристапните патишта и ,,модерната економија” паѓа на колена. Ова не е само протест. Ова е демонстрација колку е кревка инфраструктурата кога зависи од неколку артерии.Во меѓувреме, цената ја плаќаат граѓаните. Редови, паника, неизвесност. Уште полошо, и итните служби се под притисок. Кога пожарникарите почнуваат да одлучуваат кои интервенции „не се доволно итни“, тоа веќе не е економска криза. Тоа е аларм.И додека властите повикуваат на смирување и уверуваат дека „сè ќе се нормализира за неколку дена“, реалноста на теренот зборува поинаку: систем што функционира само кога никој не го предизвикува – не е стабилен систем, туку привремена рамнотежа.

Свет | пред 1 месец

Криза со авионско гориво се заканува на Европа: поскапувања и укинување летови

Европа се соочува со сериозна закана од криза со авионско гориво, откако цените на керозинот пораснаа за дури 95 проценти поради конфликтот на Блискиот Исток и затворањето на Ормутскиот теснец – клучна глобална рута за транспорт на нафта.Според Меѓународна агенција за енергија, ограничувањето на снабдувањето веќе создава притисок врз пазарите, а најпогоден е токму секторот на авионско гориво. Аналитичарите предупредуваат дека април и мај ќе бидат критични месеци за достапноста.Првите последици веќе се чувствуваат. Скандинавската авиокомпанија SAS најави откажување на најмалку 1.000 летови, а слични мерки се очекуваат и кај други превозници доколку цените продолжат да растат.Експертите посочуваат дека Европа во голема мера зависела од увоз на гориво преку Ормутскиот теснец – дури 42 проценти од поморскиот увоз на ЕУ и Велика Британија минувал низ оваа рута. Со неговото затворање, снабдувањето се намалува, а алтернативите се ограничени.Иако некои земји како Германија, Италија, Шпанија и Холандија имаат посилни рафинериски капацитети, клучно прашање е колку долго ќе можат да ги покриваат потребите. Проценките покажуваат дека резервите варираат – од три до осум месеци, зависно од земјата, но тие бројки не ги земаат предвид евентуалните логистички проблеми и растот на побарувачката.Дополнителен проблем е што авионското гориво не може да се складира во големи количини на аеродромите, што го прави системот зависен од континуирана испорака. Тоа значи дека и краткотрајни прекини можат брзо да предизвикаат сериозни оперативни нарушувања.Како алтернатива, Европа се повеќе се потпира на увоз од САД, но и покрај рекордните испораки, тие се далеку под нивото потребно за целосно покривање на недостигот.Последиците за патниците се извесни: поскапи авионски билети, дополнителни такси за гориво и намалување на бројот на летови, особено на помалку профитабилните линии.Во меѓувреме, Европска комисија собира податоци од земјите членки, по што ќе се разгледуваат евентуални заеднички мерки. Но засега, првиот чекор е координација и проценка на реалната состојба.Аналитичарите предупредуваат дека, доколку кризата потрае и не се воспостават стабилни алтернативни канали за снабдување, европскиот авиосообраќај може да влезе во период на долготрајна нестабилност.

Свет | пред 1 месец

Европа пред долг енергетски потрес: цените на горивата нема за брзо да се смират

Европската унија се подготвува за продолжен енергетски шок што веќе ги потресува пазарите и ги турка цените на горивата нагоре, со проценка дека пад на цените не треба да се очекува во скоро време. Предупредувањето доаѓа во контекст на воениот судир на Блискиот Исток и зголемените ризици по снабдувањето, кои ја отворија дилемата дали ЕУ ќе мора да посегне по вонредни мерки, вклучувајќи рационализација на одредени видови гориво и дополнително ослободување на нафта од стратешките резерви.Еврокомесарот за енергетика Дан Јоргенсен во интервју за „Фајненшел тајмс“ оценува дека кризата ќе трае и дека цените ќе останат високи „многу долго“, со напомена дека кај некои „покритични“ производи во наредните недели може да биде „уште полошо“.Пазарната вознемиреност дополнително се зголеми по извештаите за речиси затворање на Ормускиот теснец и по нападите врз инфраструктура во Персискиот Залив, што предизвика страв од подолготрајни прекини во испораките. Во Брисел нагласуваат дека Унијата засега не е во состојба на криза на безбедноста на снабдувањето, но дека се подготвуваат планови за справување со „структурни“ и долгорочни последици од конфликтот.Еден од најчувствителните сегменти е авионското гориво. Според најавите, европските институции ја разгледуваат целата палета алатки – од трговски и регулаторни решенија до евентуални законодавни интервенции – ако ситуацијата дополнително се влоши. Притоа, посочено е дека ЕУ и САД имаат различни стандарди за авионско гориво, што може да го ограничи увозот и да ја усложни логистиката во услови на притисок врз понудата.Во меѓувреме, енергетскиот удар се прелева глобално и ги засилува инфлаторните притисоци, со ризик да го успори економскиот раст. Дел од владите веќе подготвуваат пакети за поддршка на потрошувачите и фирмите, а некои земји размислуваат и за враќање на одредени капацитети на јаглен како привремено решение.Од ЕУ порачуваат дека „подобро е да се биде подготвен отколку подоцна да се жали“, а како можност што останува отворена се споменува и ново ослободување на стратешки резерви на нафта доколку ценовните и снабдувачките притисоци продолжат да растат.

Свет | пред 2 месеци

Европа на удар од „експлозија“ на дизелот: фјучерсите над 200 долари, страв од недостиг и нов инфлаторен бран

Цените на дизелот во Европа денеска (3 април 2026) се искачија на највисоко ниво од 2022 година, откако фјучерсите за дизел на лондонскиот пазар скокнаа над 200 долари по барел, односно околу 1.498 долари по тон, со дневен раст близу 10 проценти.Пазарниот шок доаѓа во услови на сериозни нарушувања во снабдувањето, поврзани со војната со Иран и затворањето на Ормускиот теснец. Од почетокот на конфликтот на 28 февруари, цените на дизелот речиси се удвоија, додека паралелно се засили и притисокот врз цените на суровата нафта.Затворањето на стратешкиот морски премин ги пресече транспортните коридори за милиони барели рафинирани деривати, меѓу кои и дизелот. Дел од рафинериите реагираа со намалување на производството, а трговците се обидуваат да обезбедат алтернативни испораки преку значително подолги маршрути, што дополнително ги крева трошоците и ја намалува достапноста на пазарот.Дизелот, како клучен енергент за товарниот транспорт, земјоделството и индустријата, има директно влијание врз цените на стоките и услугите. Затоа, неговото поскапување се гледа како дополнителен ризик за нов инфлаторен бран, особено во економии кои веќе се чувствителни на енергетски шокови.Европа, која произведува помалку дизел отколку што троши, во голема мера се потпира на увоз. Аналитичарите предупредуваат дека, доколку кризата не се стабилизира, регионот може да се соочи со недостиг во наредните недели, со последици што би се прелеале на логистиката, производството и потрошувачката.Растот на цените не е ограничен само на Европа. Во САД дизелот надмина четири долари за галон, додека во Азија цената привремено ја помина границата од 200 долари по барел, што укажува на ширење на притисокот низ глобалните енергетски пазари.Неизвесноста дополнително се зголеми по најавите за продолжување на воената кампања против Иран, што ги засили очекувањата за подолготрајни прекини во снабдувањето. Во меѓувреме, европските држави бараат начини да ја ублажат енергетската криза со поголема употреба на обновливи извори, но краткорочно остануваат зависни од течните горива и нивната достапност на светскиот пазар.Дипломатските напори за деескалација и повторно отворање на Ормускиот теснец засега не даваат конкретни резултати, а трговците и индустријата се подготвуваат за продолжена нестабилност и дополнителни ценовни удари.

Свет | пред 2 месеци

Европа уште троши од гасните резерви: складиштата паднаа на 28%

И покрај повикот на Европската комисија што побрзо да започне вбризгување гас во складиштата, европските земји и натаму продолжуваат со повлекување гас од сопствените резерви, покажуваат најновите достапни податоци.Според бројките за 28 март, нивото на пополнетост на гасните складишта во Европа се спуштило на 28%. Повлекувањето продолжува во повеќе држави, меѓу кои Австрија, Белгија, Бугарија, Хрватска, Чешка, Унгарија, Италија, Холандија, Полска, Романија, Словачка и Шведска.Особено загрижувачки е просекот кај дел од најголемите потрошувачи во Европската унија. Во Германија, Франција и Холандија, просечната пополнетост е околу 17,4%, а холандските подземни складишта, заклучно со 28 март, се на само 5,3% – најниско ниво откако се вршат мерења.Во вакви услови, се зголемува неизвесноста околу темпото со кое Европа ќе успее да ги надополни резервите пред следната сезона, кога потребите традиционално растат. Во јавноста се појавуваат и предупредувања дека комбинацијата од ниски резерви и временски услови може да ја направи задачата уште потешка.„Нивото на пополнетост на гасните складишта во ЕУ што го гледаме во моментов може да се опише како критично ниско за современа Европа… минатата недела температурата на воздухот беше значително под климатскиот просек во дел од клучните региони на континентална Европа што трошат гас“, изјави генералниот директор на „Гаспром“, Алексеј Милер.За споредба, на истиот датум лани пополнетоста изнесувала 33,5%, додека во 2024 година била 58,7%, што дополнително ја нагласува разликата во стартната позиција за годинешното полнење на складиштата.

Свет | пред 2 месеци

Мерц: Војната со Иран би можела да ја погоди Европа повеќе отколку пандемијата на ковид

Фридрих Мерц, германскиот канцелар, повика на брз прекин на американско-израелската воена кампања против Иран, предупредувајќи дека ескалацијата во поширок регионален конфликт сериозно би ја оптоварила европската економија, јавува Anadolija.„Ако овој конфликт ескалира во голем регионален судир, тоа може да ја оптовари Германија и Европа дури и повеќе отколку што доживеавме за време на пандемијата на ковид-19 или на почетокот на војната во Украина во февруари 2022 година“, изјави Мерц на заедничка прес-конференција во Берлин со сирискиот претседател Ахмед ел Шар.Мерц истакна дека за време на разговорите со сирискиот претседател биле разгледани најновите случувања на Блискиот Исток и опасностите од продолжен или поширок конфликт.

Свет | пред 2 месеци

Нафтата падна под 100 долари, европските берзи во силен раст

Цената на нафтата падна под граница од 100 долари по барел, додека европските берзи бележат силен раст, откако американскиот претседател Доналд Трамп најави дека војната со Иран може да заврши „многу брзо“.Нафтата од типот Брент во моментов се тргува по цена од 99,32 долари за барел, што претставува значителен пад во однос на претходниот период, кога цените беа под силен притисок поради геополитичките тензии.Истовремено, европските финансиски пазари реагираа позитивно. Лондонскиот индекс ФТСЕ 100 порасна за 1,7 проценти, германскиот ДАКС забележа раст од 2,5 проценти, додека францускиот ЦАЦ 40 порасна за 2,1 процент.Пазарните движења доаѓаат по пет недели изразена нестабилност на цените на нафтата, предизвикана од воениот конфликт меѓу САД и Израел од една страна и Иран од друга, кој сериозно влијаеше врз глобалните енергетски текови.Инвеститорите очигледно реагираат на сигналите за можно смирување на конфликтот, што

Свет | пред 2 месеци

Колку тешка криза ја чека Европа?

Европа се соочува со сериозен енергетски и економски шок поради војната на Блискиот Исток и затворањето на Ормутскиот теснец, што директно го загрозува снабдувањето со нафта и гас и може да предизвика последици споредливи со пандемијата или почетокот на војната во Украина.Околу 20 проценти од светската нафта и гас поминуваат низ Ормутскиот теснец, чија блокада веќе создава сериозни нарушувања на глобалните пазари. Европските лидери предупредуваат дека кризата може да има долгорочни последици врз индустријата, транспортот, цените на храната и инфлацијата.„Ако војната продолжи, тоа ќе биде товар за европската економија споредлив со пандемијата или почетокот на војната во Украина“, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц.И други европски лидери предупредуваат на долготрајни последици.„Долгорочните последици може да ги надминат сите сценарија што денес можеме да ги замислиме“, изјави претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард.Енергетската криза веќе почнува да се прелева во повеќе сектори. Цените на горивата растат, а притисокот се пренесува врз транспортот, индустријата и производството. Погодени се и клучни сектори како производството на ѓубрива, пластика и полупроводници, што дополнително ги зголемува трошоците во економијата.Аналитичарите предупредуваат дека Европа нема доволно резерви за да се справи со ваков удар.„Немаме резерви. Немаме никаква сигурност“, изјави аналитичарката Ана Марија Јалер-Макаревич.Дополнителен проблем претставува и зголемената конкуренција од азиските пазари, кои агресивно ги купуваат преостанатите количини на енергенси, пренасочувајќи ги испораките од Европа.„Имаме сценарио на целосно затворање на клучен енергетски коридор, што е ретко видено“, изјави Јалер-Макаревич.Најголем ризик постои ако блокадата на теснецот потрае подолго време, што би довело до уште поголем раст на цените и подлабока економска криза.„Ако теснецот остане затворен, практично нема алтернатива“, изјави аналитичарот Хомајун Фалакшахи.Посебно погоден е воздушниот сообраќај, каде цените на горивото веќе се удвоени, што ги принудува авиокомпаниите да ги зголемуваат цените и да размислуваат за намалување на летовите.„Индустријата не може да го апсорбира овој удар“, изјави директорот на Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт, Вили Волш.Кризата веќе се прелева и во индустријата, особено во хемискиот сектор, каде растат трошоците за енергија и суровини, што се одразува врз цените на производите.Економистите предупредуваат и на ризик од стагфлација — комбинација од слаб економски раст и висока инфлација, што дополнително ќе го отежне закрепнувањето.„Овој бран може да наликува на стагфлацијата од 1970-тите“, изјави европскиот комесар Валдис Домбровскис.Европската економија веќе се очекува да забави, со раст од околу еден процент, додека инфлацијата би можела повторно да се зголеми, што би довело до повисоки каматни стапки и поскапи кредити.Дури и во случај на брз крај на конфликтот, експертите предупредуваат дека последиците ќе траат најмалку една година.„Дури и ако утре има мир, последиците ќе останат, бидејќи инфраструктурата е уништена и продолжува да се уништува“, изјави Фатих Бирол.Европа, според проценките, има недели, а не месеци за подготовка пред кризата целосно да се почувствува во секојдневниот живот и економијата.

Свет | пред 2 месеци