Европа се соочува со сериозен енергетски и економски шок поради војната на Блискиот Исток и затворањето на Ормутскиот теснец, што директно го загрозува снабдувањето со нафта и гас и може да предизвика последици споредливи со пандемијата или почетокот на војната во Украина.
Околу 20 проценти од светската нафта и гас поминуваат низ Ормутскиот теснец, чија блокада веќе создава сериозни нарушувања на глобалните пазари. Европските лидери предупредуваат дека кризата може да има долгорочни последици врз индустријата, транспортот, цените на храната и инфлацијата.
„Ако војната продолжи, тоа ќе биде товар за европската економија споредлив со пандемијата или почетокот на војната во Украина“, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц.
И други европски лидери предупредуваат на долготрајни последици.
„Долгорочните последици може да ги надминат сите сценарија што денес можеме да ги замислиме“, изјави претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард.
Енергетската криза веќе почнува да се прелева во повеќе сектори. Цените на горивата растат, а притисокот се пренесува врз транспортот, индустријата и производството. Погодени се и клучни сектори како производството на ѓубрива, пластика и полупроводници, што дополнително ги зголемува трошоците во економијата.
Аналитичарите предупредуваат дека Европа нема доволно резерви за да се справи со ваков удар.
„Немаме резерви. Немаме никаква сигурност“, изјави аналитичарката Ана Марија Јалер-Макаревич.
Дополнителен проблем претставува и зголемената конкуренција од азиските пазари, кои агресивно ги купуваат преостанатите количини на енергенси, пренасочувајќи ги испораките од Европа.
„Имаме сценарио на целосно затворање на клучен енергетски коридор, што е ретко видено“, изјави Јалер-Макаревич.
Најголем ризик постои ако блокадата на теснецот потрае подолго време, што би довело до уште поголем раст на цените и подлабока економска криза.
„Ако теснецот остане затворен, практично нема алтернатива“, изјави аналитичарот Хомајун Фалакшахи.
Посебно погоден е воздушниот сообраќај, каде цените на горивото веќе се удвоени, што ги принудува авиокомпаниите да ги зголемуваат цените и да размислуваат за намалување на летовите.
„Индустријата не може да го апсорбира овој удар“, изјави директорот на Меѓународна асоцијација за воздушен транспорт, Вили Волш.
Кризата веќе се прелева и во индустријата, особено во хемискиот сектор, каде растат трошоците за енергија и суровини, што се одразува врз цените на производите.
Економистите предупредуваат и на ризик од стагфлација — комбинација од слаб економски раст и висока инфлација, што дополнително ќе го отежне закрепнувањето.
„Овој бран може да наликува на стагфлацијата од 1970-тите“, изјави европскиот комесар Валдис Домбровскис.
Европската економија веќе се очекува да забави, со раст од околу еден процент, додека инфлацијата би можела повторно да се зголеми, што би довело до повисоки каматни стапки и поскапи кредити.
Дури и во случај на брз крај на конфликтот, експертите предупредуваат дека последиците ќе траат најмалку една година.
„Дури и ако утре има мир, последиците ќе останат, бидејќи инфраструктурата е уништена и продолжува да се уништува“, изјави Фатих Бирол.
Европа, според проценките, има недели, а не месеци за подготовка пред кризата целосно да се почувствува во секојдневниот живот и економијата.
