Европската Унија подготвува нови правила со кои европското производство би добило поголема предност при трошењето на јавните средства. Предлогот на Европската комисија, познат како Industrial Accelerator Act, предвидува воведување критериуми за „Made in EU“ и нискојаглеродно производство во јавните набавки и програмите за јавна поддршка.
Со ова Брисел сака да го зголеми индустриското производство во рамките на ЕУ и да ја намали зависноста од производи и суровини од трети земји. Целта е уделот на индустријата во БДП на ЕУ да се зголеми од околу 14,3 отсто на 20 отсто до 2035 година.
Предложените мерки се однесуваат на повеќе стратешки сектори, меѓу кои челикот, цементот, алуминиумот, автомобилската индустрија, батериите, соларната и ветерната технологија, топлинските пумпи и други чисти технологии.
Во суштина, кога се користат европски јавни средства, во одредени стратешки области предност би можеле да имаат производите произведени во ЕУ и оние што исполнуваат услови поврзани со ниски емисии.
Во септември европратеници предложиле и построг пристап, според кој до 2036 година најмалку 50 отсто од релевантната содржина би требало да биде „Made in EU“. Сепак, станува збор за работен предлог, а не за конечна позиција на Европскиот парламент или за усвоен закон. За правилата допрва следуваат усогласувања меѓу Европскиот парламент и Советот на ЕУ.
За македонските компании ова прашање е значајно поради силната поврзаност на домашната економија со европскиот пазар. Според податоците на Државниот завод за статистика, земјите членки на ЕУ учествувале со 59,4 отсто во вкупната надворешнотрговска размена на Македонија во периодот јануари–октомври 2025 година.
Дополнително, меѓу значајните извозни производи од Македонија се автомобилските кабелски сетови, катализаторите и делови за седишта, односно производи што се дел од европските индустриски синџири на снабдување.
Сепак, Македонија не е членка на ЕУ, па македонските производи не можат автоматски да се третираат како „Made in EU“. Предлогот на Европската комисија содржи правила поврзани со потеклото на производите и можност одредени услови да се применуваат и кон блиски трговски партнери, но конечниот опфат ќе зависи од текстот што ќе биде усвоен.
За домашните компании тоа може да донесе и предизвици и можности. Европските производители би можеле да добијат поголема предност во одредени јавни набавки и европски програми, што би ја зголемило конкуренцијата за компании од земји надвор од ЕУ.
Од друга страна, фирмите од Македонија кои веќе се дел од европските синџири на производство би можеле да имаат дополнителен поттик за зголемување на производството, технологијата, европската додадена вредност и усогласеноста со новите стандарди.
Во првите десет месеци од 2025 година извозот на Македонија достигнал 6,7 милијарди евра, при што ЕУ останува најзначајниот трговски партнер.
Затоа, новата политика на Брисел не е само прашање на ознаката „Made in EU“. За македонските компании таа може да биде важна за нивната позиција во европските синџири на производство, условите под кои ќе учествуваат во нив и степенот на додадена вредност што ќе го создаваат.
Во периодот што следува, клучно ќе биде каква форма ќе добијат конечните европски правила и дали тие ќе остават доволно простор компаниите од земјите кандидати да останат конкурентни и интегрирани во европската индустрија.
