Еврозоната повторно се соочува со засилен инфлациски притисок, откако најновите податоци од најголемите европски економии покажаа поголем раст на цените од очекуваниот. Главен двигател повторно се енергенсите, што ја става Европската централна банка пред сложена одлука околу идното движење на каматните стапки.
Хармонизираната инфлација во Франција во септември достигнала 3,4 отсто на годишно ниво, наспроти 2,6 отсто во август. Во Италија пораснала од 3,2 на 4,1 отсто, во Германија од 2,9 на 3,3 отсто, додека во Шпанија достигнала 5 отсто, во споредба со 4,6 отсто претходниот месец.
Сите овие стапки се над среднорочната цел на ЕЦБ од 2 отсто. Економистите анкетирани од Reuters очекуваат инфлацијата во целата еврозона во септември да достигне околу 3,6 отсто, наспроти 3,2 отсто во август. Доколку високите цени на енергијата продолжат, инфлацијата би можела да се приближи и до 4 отсто.
Енергетскиот шок повторно се наметнува како главен фактор за растот на цените. Природниот гас, бензинот и дизелот поскапуваат, а повисоките трошоци постепено се пренесуваат и врз другите делови од економијата.
ЕЦБ оценува дека актуелниот инфлациски бран во голема мера е поттикнат од енергијата, а не од прекумерната домашна побарувачка. Затоа особено се следи дали енергетскиот шок ќе почне посилно да влијае врз платите, услугите и цените на останатите производи.
Во своите септемвриски проекции, ЕЦБ очекува просечната инфлација да изнесува 3 отсто во 2026 година, 2,5 отсто во 2027 година и 2,1 отсто во 2028 година. Но, новиот раст на цените на енергенсите го зголемува ризикот инфлацијата подолго да остане над целта.
ЕЦБ веќе двапати годинава ги зголеми каматните стапки. На 10 септември Управниот совет ги зголеми трите клучни стапки за 0,25 процентни поени, оценувајќи дека конфликтот на Блискиот Исток продолжува да создава инфлациски притисоци.
Финансиските пазари во меѓувреме ги зголемија очекувањата за дополнителни зголемувања на каматите во текот на следната година. Сепак, тоа не значи дека ЕЦБ автоматски ќе ги следи пазарните очекувања. Идните одлуки ќе зависат од движењето на инфлацијата, платите, економскиот раст и енергетските пазари.
Дилемата за централната банка е што повисоките камати не можат директно да ги намалат светските цени на нафтата и природниот гас. Нивната цел е преку поскапо кредитирање да се забават потрошувачката и инвестициите и да се спречи привремениот енергетски шок да се претвори во трајна инфлација.
Особено се следат таканаречените ефекти од втор круг – сценарио во кое повисоките цени доведуваат до поголеми барања за плати, компаниите ги зголемуваат цените за да ги покријат трошоците, а тоа повторно создава притисок врз платите.
Засега, според ЕЦБ, нема јасни знаци дека таква спирала е вкоренета во еврозоната. Растот на платите не покажува значителна реакција на енергетскиот шок, а долгорочните инфлациски очекувања остануваат околу 2 отсто.
Дополнителен сигнал доаѓа од базичната инфлација, која ги исклучува нестабилните цени на храната и енергијата. Таа останала на 2,4 отсто трет месец по ред. Иако е над целта на ЕЦБ, ова покажува дека енергетскиот шок сè уште не се прелил целосно во сите сегменти на економијата.
Сепак, колку подолго енергенсите остануваат скапи, толку е поголем ризикот компаниите повисоките трошоци да ги пренесат врз потрошувачите. Според проекциите на ЕЦБ, базичната инфлација може да достигне 2,6 отсто во 2027 година пред повторно да почне да се намалува.
Дополнителен проблем за Европа е движењето на американскиот долар. Бидејќи голем дел од трговијата со нафта, гас и други суровини се врши во долари, посилниот долар значи повисоки трошоци за европските купувачи дури и кога цената на суровината на светскиот пазар не се менува значително.
За граѓаните, евентуалните нови зголемувања на каматите би значеле поскапо задолжување, особено за станбените и потрошувачките кредити со променливи каматни стапки. Од друга страна, повисоките камати можат да донесат подобри услови за штедење и депозити.
Поскапото финансирање може да влијае и врз компаниите, кои би можеле да ги одложат инвестициите или да бидат повнимателни со нови проекти, што може да се одрази врз економскиот раст.
Во наредните месеци клучни ќе бидат цените на природниот гас и нафтата, особено со приближувањето на зимата и традиционалното зголемување на побарувачката за енергија. Нови геополитички тензии, нарушувања во снабдувањето или студена зима би можеле дополнително да ги зголемат ценовните притисоци.
Од друга страна, евентуалното смирување на геополитичката состојба и падот на цените на енергенсите би можеле да го ублажат инфлацискиот притисок.
Токму затоа ЕЦБ се соочува со тешко балансирање. Пребавната реакција може да значи подолг период на висока инфлација, додека премногу агресивното зголемување на каматите може дополнително да ги притисне кредитирањето, инвестициите и економскиот раст.
Во следниот период најважно ќе биде дали енергетскиот шок ќе остане ограничен на цените на енергенсите или ќе почне посилно да се пренесува врз платите, услугите и останатите цени во економијата.
