Истече рокот од 60 дена: САД и Иран сè подалеку од договор, Ормускиот Теснец останува клучната точка

Иако помина рокот од 60 дена што во јуни го поставија американскиот претседател Доналд Трамп и Иран за постигнување траен договор за прекин на војната и иранската нуклеарна програма, Вашингтон и Техеран се чини дека се подалеку од договор отколку кога беше постигнат привремениот договор.

Наместо суштински напредок, разговорите во последните недели главно се фокусираа на повторното отворање на Ормускиот Теснец и укинувањето на американската блокада на Иран. Иако овие прашања, според јунскиот меморандум, требаше веќе да бидат решени, траен договор за режимот на пловидба низ теснецот сè уште нема.

Дополнително, сериозните преговори за иранската нуклеарна програма, која требаше да биде еден од клучните елементи на конечниот договор, практично не ни започнаа.

— реклама —

Јунскиот меморандум предвидуваше прекин на воените операции и 60-дневен период за преговори за трајно завршување на конфликтот и постигнување договор за нуклеарната програма. Беше предвидено и повторно отворање на Ормускиот Теснец, низ кој пред војната минуваше приближно една петтина од светската трговија со нафта и гас.

Но договорот набрзо почна да се распаѓа. Иран подоцна почна да напаѓа бродови што ја користеа рутата покрај оманскиот брег, додека САД возвратија со напади врз Иран. Техеран потоа нападна земји во кои се распоредени американски сили, меѓу кои Јордан, Кувајт и Бахреин.

Вашингтон последователно ги укина исклучоците што му овозможуваа на Иран да извезува нафта и повторно ја воспостави блокадата на иранските пристаништа. Двете страни меѓусебно се обвинија за прекршување на договорот.

— реклама —

Техеран на почетокот на август постави услови за целосно повторно отворање на Ормускиот Теснец. Меѓу нив се укинување на американската блокада, повлекување на американските сили од областа околу Иран и исплата на воена отштета за штетата предизвикана во конфликтот.

Иран во меѓувреме преговара со Оман за идниот режим на пловидба и сака да задржи одредено ниво на контрола врз сообраќајот низ теснецот. Техеран денеска соопшти дека е блиску до договор со Оман, но не е јасно дали таквото решение би било прифатливо за Вашингтон.

— реклама —

Трамп ги отфрла иранските барања и тврди дека Иран треба да плати отштета за војната, а не САД. Американскиот претседател истовремено инсистира Вашингтон да ја контролира ситуацијата во Ормускиот Теснец.

Додека ниту една од страните не покажува подготвеност за значителен компромис, последиците од застојот се чувствуваат и на глобалните енергетски пазари. Сообраќајот низ Ормускиот Теснец повторно падна на мал дел од нивото пред војната, што создава ризик за глобалното снабдување со енергенси и за цените.

Дополнителен притисок создава и ситуацијата во Црвеното Море, каде што Хутите, кои имаат поддршка од Иран, почнаа да напаѓаат саудиски танкери со нафта.

Иран тврди дека уште во јуни ги прекинал директните разговори со САД, иако признава дека пораките меѓу двете страни и понатаму се разменуваат преку посредници. Трамп, пак, тврди дека разговорите не прекинале и повремено известува за напредок.

Пакистан, кој имаше значајна улога во постигнувањето на јунскиот договор, се обидува да го спречи целосниот прекин на дипломатскиот процес и да ги врати двете страни на преговарачка маса.

Формално постои можност рокот за преговори да биде продолжен доколку Вашингтон и Техеран се согласат на тоа. Засега, сепак, нема договор ниту за продолжување на рокот, додека клучните прашања – Ормускиот Теснец, американската блокада и иранската нуклеарна програма – остануваат нерешени.