Резултатите од ПИСА повторно отворија жестока дебата за состојбата во македонското образование – од оценките дека голем дел од учениците се функционално неписмени, преку критики кон наставните програми и методите на работа, до ставови дека самиот тест не ја дава целосната слика за знаењето и способностите на учениците.
Инженерот по енергетика Дејан Димовски реагира со особено остра оценка. Според податоците што ги наведува од ПИСА, само 26 проценти од македонските 15-годишници можат да прочитаат и да разберат новинарски текст, додека 32 проценти имаат основно познавање од математика.
„Преведено – функционално неписмена држава. Предлог – да се укине Министерството за образование. Племенско уредување не ни бега“, напиша Димовски.
Писателката Дијана Петрова, пак, оценува дека резултатите покажуваат оти македонските ученици се значително под меѓународниот просек, но проблемот не го лоцира само кај децата
„Да, факт е дека голем дел од учениците се функционално неписмени“, пишува Петрова, но додава дека повеќепати зборувала и за несоодветни наставни програми, кои според неа не се приспособени на современото време.
Таа смета дека дел од учениците не ја добиваат потребната поддршка од наставниците и дека функционалното описменување бара промена на методите на настава.
„Под модерни, не мислам на ВИ и слично, некогаш е доволна и убава дискусија на некоја тема. Не може наставник 20 години (па дури и 10) да користи исти методи, за сосема различни генерации на ученици“, вели Петрова.
Според неа, образованието бара постојано надградување и приспособување на техниките и методите за да се постигне ефект кај учениците.
Наставничката Соња Столеска, од друга страна, има сериозни резерви кон начинот на кој резултатите од ПИСА се толкуваат. Таа вели дека била дел од организациски одбор за ПИСА-тестирање во гимназијата во која работи и дека знае како изгледаат прашањата и како реагираат учениците.
Според неа, не може врз основа на тестот едноставно да се заклучи дека македонските деца се послаби.
„Не е точно, децата наши учат сосем други програми во однос на прашањата, што не е страшно, пострашно е што таков тест со таков обем и временско ограничување немале“, пишува Столеска.
Таа посочува и дека системските и јазичните грешки во тестовите дополнително можат да влијаат врз резултатите, а како фактор ја наведува и мотивацијата на учениците да решаваат обемен и временски ограничен тест.
Професорката Татјана Алексиќ оди чекор понатаму и смета дека проблемот не може да се бара само кај учениците.
„Пак ни писнаа со ПИСА тестовите!“, пишува таа, наведувајќи дека дел од учениците кои постигнуваат слаби резултати на ПИСА подоцна стануваат солидни студенти на странски универзитети.
Според Алексиќ, проблемот е и во „закржлавениот систем“, а не само во учениците.
„Во расчекор сме со нашите и нивни наставни содржини. Сѐ помалку се учи и чита со разбирање. Сѐ помалку се користат книги и учебници. Бараат готови, сервирани електронски одговори“, пишува таа.
Алексиќ предлага и обратен тест – учениците од други земји да бидат тестирани според македонската наставна програма, за да се види какви би биле резултатите.
Критичарката и инфлуенсерка Ина Многуфина, пак, резултатите од образованието ги става во поширок општествен контекст, посочувајќи и други податоци за младите.
„Да зборуваме за убави работи: Дури три од четири средношколци не знаат да прочитаат и сфатат текст. Секој трет средношколец пуши цигари. Секој трет средношколец пие алкохол. Секој четврти или петти средношколец се коцка по кладилници. Секоја седумдесетта средношколка станува мајка пред полнолетство“, напиша Многуфина, наведувајќи дека статистиките ги презема од ПИСА, СЗО, ИЈЗ и ХОПС.
Реакциите покажуваат различни погледи кон истиот проблем. Дел од јавноста резултатите ги гледа како директен доказ за длабока образовна криза, додека луѓе од самото образование предупредуваат дека ПИСА не може да се чита изолирано од наставните програми, начинот на тестирање, мотивацијата на учениците и методите со кои тие се образуваат.
Заедничка точка во најголем дел од реакциите, сепак, е критиката кон системот – прашањето повеќе не е само колку знаат учениците, туку што и како ги учи македонското образование.
