СИДА

Како започна Светскиот ден за борба против СИДА – приказна за глобална солидарност

На крајот од осумдесеттите години светот се соочуваше со една од најтешките здравствени кризи во поновата историја. СИДА, која за краток период од слабо разјаснет синдром прерасна во глобална епидемија, одземаше стотици илјади животи, додека предрасудите и стравот дополнително ги попречуваа напорите на лекарите и научниците. Во такви околности, на 1 декември 1988 година беше одбележан првиот Светски ден за борба против СИДА – настан што претставува пресвртница во јавниот пристап кон болеста.Иницијативата произлезе од Светската здравствена организација, односно од Глобалната програма за СИДА со која тогаш раководеше Џонатан Ман. Целта беше јасна: еднаш годишно целата светска јавност да се насочи кон истата тема, да се намали стигмата што ги следеше заболени и да се поттикнат владите да ја признаат сериозноста на епидемијата.Како датум беше избран почетокот на декември, период што не беше исполнет со други големи политички или здравствени кампањи, што овозможи поголема видливост.Првото одбележување имаше силен фокус на децата и младите, со цел да се покаже дека епидемијата не ги погодува само возрасните. Во многу земји се организираа телевизиски кампањи, јавни трибини, школски работилници и хуманитарни акции.Иако веќе се знаеше дека ХИВ не се пренесува со случаен контакт, стравот беше толку длабоко вкоренет што секој обид за отворен јавен разговор претставуваше значаен исчекор. Симболот на црвената лентичка, кој денес е неразделен дел од овој ден, се појави неколку години подоцна, но 1988 година го постави темелот на глобалната традиција во која секој 1 декември се зборува за превенција, рано тестирање и достапност на терапија.Светскиот ден за борба против СИДА многу брзо прерасна во најпрепознатливата меѓународна кампања посветена на една болест, вклучувајќи здравствени институции, културни установи, политичари и граѓани ширум светот.Одбележувањето доби и силна политичка димензија. Земјите преку јавни настапи и национални програми мораа да покажат колку се подготвени да се соочат со епидемија која бараше огромен здравствен, економски и општествен ангажман. Многу влади, кои дотогаш ја избегнуваа темата, почнаа да инвестираат во истражувања, едукација и програми за лекување. Тој пресврт се смета за едно од најзначајните достигнувања поттикнати токму од првиот Светски ден за борба против СИДА.Повеќе од три децении подоцна, 1 декември останува симбол на солидарност и потсетник дека борбата сè уште трае. Иако антиретровирусната терапија ја претвори СИДА од смртоносна во хронична болест, стигмата и нееднаквиот пристап до лекување сè уште претставуваат сериозен предизвик.

Свет | пред 1 месец

Осум починати и 38 новозаболени со ХИВ/Сида годинава во Македонија

Во текот на 2025 година, во Македонија се регистрирани 38 новозабилени лица со ХИВ/СИДА, а осумм се починати, овие податоци се од извештајот на Институтот за јавно здравје, објавени по повод 1 декември, Светскиот ден на борба против СИДА.Бројот на случаи оваа година е за 25,5% помал во споредба со 2024 година, кога беа пријавени 51 случај.Поголемиот дел од новите случаи во 2025 година се жители на Скопје, додека останатите се јавуваат како изолирани случаи во 14 различни градови во земјата. Еден регистриран случај е на странски државјанин.„Осум лица починале од причини поврзани со СИДА. Од 38 нови случаи, 37 се мажи, а само 1 е жена. Просечната возраст на заразените е 35 години, со опсег од 23 до 64 години. 73,7% од случаите се во возрасната група од 20 до 39 години. Долгорочна преваленца. Северна Македонија се смета за земја со ниска преваленца на ХИВ. Вкупно 726 случаи на ХИВ/СИДА се регистрирани помеѓу 1987 и 2025 година. Сепак, има забележително зголемување во последните години – 32% од сите случаи се регистрирани само во последните пет години.Во истиот период, 138 лица починале од причини поврзани со СИДА, што претставува стапка на смртност од 18,2%.Антивирусната терапија значително го подобрила преживувањето на луѓето што живеат со ХИВ. Во последните 10 години, од 447 регистрирани случаи, само 33 завршиле со смрт, што е стапка на смртност од 7,4%.62,1% од случаите се мажи кои имале сексуални односи со мажи.Хетеросексуален пренос е регистриран во вкупно 229 случаи.ХИВ, сè уште голем глобален проблем со јавното здравјеХИВ останува еден од најголемите глобални предизвици за јавното здравје.Пренесувањето на вирусот продолжува да се случува во сите земји во светот”, стои во извештајот.

Македонија | пред 1 месец