Климатските промени значително придонеле за катастрофалните поплави и одрони што минатиот месец го погодија Непал, покажува анализа на научната група World Weather Attribution. Според извештајот, долгогодишното затоплување ги разредило ледниците и предизвикало топење на планинскиот вечен мраз, што најверојатно придонело за нестабилност на падината пред нејзиното уривање.
Одронот се случил на 26 август во близина на границата на Непал со Кина. Огромен воден бран, исполнет со мраз, карпи и седименти, поминал низ населените места долж коридорот на реката Тришули. Во катастрофата загинале повеќе од 1.300 луѓе, а повеќе од 5.000 се водат како исчезнати.
„Во долгорочните промени јасно се гледаат траги од климатските промени“, вели истражувачот Бен Кларк, кој учествувал во изработката на извештајот.
Вечниот мраз, познат како пермафрост, е почва која останува замрзната најмалку две години без прекин. Во планинските предели тој има важна улога бидејќи делува како своеобразно „лепило“ што ги држи карпите и почвата заедно.
Климатолозите објаснуваат дека зголемувањето на температурите на Хималаите предизвикува повлекување на ледниците и топење на трајно замрзнатото тло, со што се намалува стабилноста на напукнатите планински карпи. Така, климатските промени не влијаат само врз временските услови, туку и врз стабилноста на самите планини, што претставува директна опасност за заедниците во тесните речни долини.
Истражувањето не можело со сигурност да утврди дали одронот би се случил и без климатските промени, но научниците заклучиле дека повеќедецениското затоплување засилило неколку процеси кои ја направиле падината понестабилна.
Една од најјасните промени е поместувањето на границата на смрзнување кон поголеми надморски височини. Поради затоплувањето, височината на која почвата останува трајно замрзната се зголемувала за околу 100 метри секоја деценија. Тоа значи дека карпите на сè поголеми височини подолго време се изложени на температури над нулата, што го топи пермафростот и создава пукнатини во мразот, дополнително слабеејќи ја карпестата подлога.
Геонаучникот Јакоб Штајнер од Универзитетот во Грац, кој работи на Хималаите од 2006 година, но не е автор на извештајот, вели дека мерните инструменти на околу 5.000 метри надморска височина покажуваат дека дел од карпите и почвата веќе не се замрзнати во текот на целата година.
Повлекувањето на ледниците е уште еден фактор што придонесува за нестабилноста. Ледниците во регионот со децении ја губат масата со брзина што одговара на нивно разредување од повеќе од половина метар годишно. Ледникот Лангтанг Лирунг, кој се наоѓа во подрачјето погодено од минатомесечната катастрофа, се повлекол за околу половина километар од 1990-тите години, оставајќи ги изложени карпите што претходно биле покриени со мраз.
Хималаите имаат најголема количина снег и мраз надвор од поларните подрачја. Повеќе од 63.000 ледници ги хранат најмалку 10-те големи азиски речни системи и обезбедуваат храна, вода и енергија за милијарди луѓе. Различни истражувања покажуваат дека околу 78 отсто од површината на ледниците на надморска височина меѓу 4.500 и 6.000 метри е особено изложена на затоплување.
Според извештаите на Обединетите нации, меѓу 2000 и 2019 година ледниците губеле по 267 милијарди тони мраз годишно. Со нивното намалување се намалува и притисокот што ги потпира соседните карпи, а истовремено се создава поголема количина растопена вода.
Анализата покажала дека неделите пред одронот на 26 август биле невообичаено топли, а јули и август 2026 година биле најтоплите месеци од тој период откако се водат мерења во областа.
„Покрај можните геолошки фактори, како земјотресите што ја ослабуваат карпестата подлога, сите останати фактори се влошуваат од климатските промени предизвикани од човекот“, изјавила климатологот Фридерике Ото од Империјал колеџот во Лондон, една од авторките на извештајот.
