Шестмина луѓе, една куќа во Солун и идеја што ја промени македонската историја: Како започна сè пред 133 години?

Пред 133 години, во една куќа во Солун, шестмина интелектуалци се собрале со идеја која во тоа време била опасна дури и да се изговори гласно – Македонија да добие политичка слобода и право сама да одлучува за својата иднина. Немале држава, војска или институции зад себе. Имале план за тајна организација, која подоцна ќе стане еден од најзначајните симболи на македонската револуционерна борба.

Денеска, 23 Октомври, Македонија го одбележува Денот на македонската револуционерна борба, државен празник посветен на основањето на Македонската револуционерна организација во 1893 година.

Историскиот состанок се одржал во домот на Иван Хаџи Николов во Солун, тогаш дел од Османлиската Империја. На него присуствувале Даме Груев, Христо Татарчев, Петар Поп Арсов, Андон Димитров, Христо Батанџиев и самиот Хаџи Николов.

— реклама —

Интересен е фактот што меѓу основачите немало воени команданти. Станувало збор за учители, лекар и книжар – образовани луѓе кои верувале дека организирањето на населението може да го промени политичкиот поредок.

Главен иницијатор бил Даме Груев, а првичната цел на организацијата била извојување автономија за Македонија во рамките на Османлиската Империја. Идејата била револуционерното движење да се развива однатре, преку сопствена организациска мрежа и со потпирање врз населението.

Една од значајните одлуки на основачите била организацијата да не се ограничува според верската припадност на нејзините членови. Во тогашната Македонија живееле различни заедници, а замислата била борбата против османлиската власт да обедини поширок круг жители.

— реклама —

Организацијата морала да дејствува тајно. Османлиските власти не дозволувале слободно организирање движења што го оспорувале постојниот поредок, па револуционерите постепено создавале мрежа од месни комитети, врски меѓу населени места и канали за пренесување информации и оружје.

Од првичниот состанок на шестмина луѓе, движењето во следните години се проширило низ Македонија. Во него се вклучувале учители, занаетчии, трговци, селани и други жители, а организациската мрежа станувала сè посложена.

Со револуционерното движење се поврзува и Гоце Делчев, кој не бил меѓу шестмината основачи, но подоцна станал една од неговите најзначајни личности. Неговата работа на терен и придонесот во организирањето на револуционерната мрежа оставиле длабока трага во македонската историја.

Десет години по основањето, во 1903 година, избувнало Илинденското востание, еден од најзначајните настани во македонската борба за слобода. Во текот на востанието била прогласена Крушевската Република, која постоела кратко, но останала важен историски симбол.

— реклама —

Иако востанието било задушено од османлиските сили, револуционерното движење продолжило да има влијание врз политичките процеси и идеите за ослободување на Македонија.

Историјата на организацијата не била едноставна. Во неа имало внатрешни поделби, различни политички концепции и судири околу иднината на Македонија. Со текот на годините се менувале нејзините имиња, раководства и начини на дејствување, а нејзиното наследство и денес е предмет на историски истражувања и различни толкувања.

Помалку познат детаљ е дека датумот на основањето, 23 октомври 1893 година, е запишан според тогашниот јулијански календар, односно стариот стил. Во современиот грегоријански календар истиот ден одговара на 4 ноември 1893 година.

Денот на македонската револуционерна борба денес се одбележува како потсетување на почетоците на организираното револуционерно движење, кое зазема значајно место во историскиот развој на Македонија.

Од тајниот состанок во Солун до Илинденското востание, а подоцна и низ Народноослободителната борба, АСНОМ и прогласувањето независност во 1991 година, македонската државност поминала низ различни историски периоди и политички околности.

Токму затоа 23 Октомври не е само датум од учебниците по историја. Тој потсетува на време кога идејата за политичка слобода почнала да добива организирана форма, во услови кога нејзиното остварување изгледало далечно и неизвесно.