Голем градежен мегапроект во Белград повторно ја разгори јавноста, откако независното српско списание „Радар“ објави документи што откриваат долгорочна заедничка компанија меѓу Владата на Србија и фирмата на Џаред Кушнер — зетот на Доналд Трамп — за развој на луксузен хотелски и станбен комплекс на просторот на поранешниот Генералштаб.
Според договорот склучен во 2024 година, компанијата на Кушнер, „Атлантик Инкубашн Партнерс“, добива 77,5% од заедничкото вложување, додека Србија задржува 22,5%. Документите покажуваат и дека државата презема обврска до мај следната година да ги урне постојните објекти на локацијата — во спротивно, американската страна може да го раскине договорот и да побара значителни средства како компензација.
Избраниот простор не е било кој: станува збор за руинираните згради на Генералштабот, симболичен и историски обележан комплекс разурнат во бомбардирањето на НАТО во 1999 година. Плановите за претворање на местото во хотелско-станбен центар предизвикаа масовни протести во центарот на Белград.
Иако владата не ја демантира автентичноста на објавените документи, договорот беше целосно таен до минатата недела, кога српското собрание усвои специјален закон што го прогласува проектот за „инвестиција од посебно значење“. Законот ѝ овозможува на владата да ги заобиколи регулаторните процедури кои претходно го стопираа проектот, вклучително и истрагата дали документите за отстранување на заштитениот статус на комплексот биле фалсификувани.
„Радар“ открива дека Србија се обврзала да го симне статусот на културно наследство и да обезбеди урнување на постојните згради во форма што ѝ одговара на компанијата на Кушнер. Договорот дава и исклучително поволен услов — бесплатен закуп на земјиштето на 99 години, со можност закупот да се трансформира во полна сопственост.
Министерот за финансии Синиша Мали јавно го бранеше проектот, тврдејќи дека станува збор за развојна инвестиција и дека земјиштето не се продава, туку се издава под долгогодишен закуп. Но „Радар“ наведува дека во самиот договор експлицитно стои дека закупот е „без надомест“.
Контроверзниот закон ги засили протестите предводени од студентските групи, кои со месеци излегуваат на улица борејќи се против корупцијата и нетранспарентните јавни проекти. Оваа недела демонстрантите формираа човечки синџир околу комплексот, цртајќи „црвена линија“ за да го блокираат започнувањето на уривањето.
Според експертите и активистите, локацијата има исклучително културно значење — тоа е единственото дело во Белград на познатиот југословенски модернист Никола Добровиќ и симбол на еден од најдраматичните периоди од поновата историја.
