Иако постојното американско законодавство го прави исклучително тешко – а според некои толкувања и речиси невозможeн – потегот американскиот претседател Доналд Трамп еднострано да ги повлече САД од НАТО, тоа не значи дека сојузот не може да биде доведен во состојба на практична нефункционалност. Напротив, суштинската опасност не е правниот чин на напуштање, туку постепеното разградување на довербата и оперативната улога на Вашингтон во Алијансата.
Во текстот се потсетува дека Трамп и во првиот мандат го критикуваше НАТО како „застарен“, обвинувајќи ги европските сојузници дека „ја искористуваат Америка“. Но, во поновиот период реториката дополнително се заострила, со низа изјави и сигнали што отвораат прашања за кредибилитетот на членот 5 – темелната одредба на Алијансата дека напад врз една членка се смета за напад врз сите.
Според наведениот контекст, Трамп јавно се пожали дека сојузниците не сакале да се приклучат на американската воена акција против Иран и дека не покажале подготвеност да учествуваат во мисиите поврзани со безбедноста на пловидбата во чувствителни морски коридори. Тој став го поврзал со оценка дека НАТО е „хартиен тигар“ и дека сојузот не го импресионирал.
Формално, повлекувањето од НАТО е регулирано со членот 13 од Северноатлантскиот договор: државата може да истапи една година по официјална најава. Но, дополнителна пречка за американскиот претседател е домашното право – со одредби со кои се ограничува можноста САД да се повлечат без согласност од Конгресот. Во анализата се наведува дека таков обид би водел кон долга судска битка и потенцијална уставна криза, а и политички би било тешко да се соберат потребните гласови во Сенатот.
Сепак, клучната теза е дека „формалното“ не е единствената патека до слабеење на Алијансата. Се пренесува оценка од американски сенатор дека претседателот можеби не може да излезе од НАТО без Конгресот, но може да го „затруе бунарот“ – со низа одлуки што го прават сојузот практично нефункционален. Тоа подразбира политичко условување на обврските, селективен пристап кон сојузниците и потези што ја разнишуваат идејата за автоматска солидарност.
Како можни сценарија за парализа се споменуваат и практични мерки: намалување на американското учество во вежби, повлекување персонал од структурите на Алијансата, ограничување на размената на разузнавачки информации, па и редефинирање на обемот на американската воена присутност во Европа. Се наведува дека во Европа има околу 100.000 американски војници, а во претходни месеци имало и најави за завршување на мисии на одделни единици, што во европските престолнини често се чита како симптом на поширока промена.
Во исто време, се посочува дека и новите ограничувања во американските закони можат делумно да ја врзат администрацијата, на пример со услови за намалување на силите во Европа под одреден праг и со обврска за известување и консултации. Но, и покрај тоа, во анализата се сугерира дека „заобиколни“ маневри – преку прераспределба на ресурси и организациски одлуки – можат да постигнат сличен ефект без формален чин на излегување.
Заклучокот е мрачен: НАТО може правно да опстои, но без доверба во американската подготвеност да застане зад сојузниците, темелната функција на Алијансата – одвраќање – би била сериозно нарушена. Токму затоа, се наведува оценка дека ова е најдлабоката криза со која сојузот се соочил, бидејќи воените сојузи, пред сè, се градат врз верата дека помошта ќе дојде кога ќе биде најпотребна.
