Без задолжителен воен рок, реформи за БИА и прекинување на испорака на оружје за Израел – што планира новата власт во Србија?

Големи промени во одбранбената и безбедносната политика најавува Студентската листа во Србија, по изборната победа. Меѓу главните предлози се прекинување на испораките на оружје за Израел, откажување од враќањето на задолжителниот воен рок, зголемување на воениот буџет и темелна проверка на работата на Безбедносно-информативната агенција (БИА).

Најавите предизвикаа реакции од досегашниот претседател Александар Вучиќ, кој предупредува дека откажувањето од воени партнерства и задолжителното служење воен рок може да ја ослабне одбраната на земјата. Сепак, програмата на студентското движење предвидува зголемување на вложувањата во армијата до пет проценти од бруто-домашниот производ, професионализација и модернизација на вооружените сили.

— реклама —

Една од најспорните најави е прекинувањето на трговијата со оружје со Израел. Претставникот на студентското движење Филип Убовиќ изјавил дека оваа мерка е дел од програмата, критикувајќи ја досегашната воена соработка со Израел, вклучително и отворањето фабрика за беспилотни летала во Белград. Како една од причините за преиспитување на односите ги посочил случувањата во Газа.

Вучиќ, од друга страна, смета дека Србија не треба да се откажува од соработката со земји што располагаат со напредна воена технологија, меѓу кои ги спомена Израел и Кина.

Промени се најавуваат и во однос на воениот рок. Наместо задолжително служење во траење од 75 дена, Студентската листа предлага доброволна шестмесечна служба. Планот предвидува годишно да се привлечат околу 3.000 доброволци, со месечен надомест од најмалку 20.000 српски динари и признаен работен стаж. Се очекува од 25 до 30 проценти од нив да преминат во професионалниот состав на армијата.

— реклама —

Програмата предвидува и повисоки плати за војниците, додатоци за ноќна работа и опасни задачи, како и субвенционирани станбени кредити. Вучиќ го критикуваше овој пристап, предупредувајќи дека може да доведе до недостиг од војници во касарните.

Покрај зголемувањето на воениот буџет на пет проценти од БДП, се најавува и изградба на повеќеслоен систем за противвоздушна одбрана „СОВА 24“, модернизација на воздухопловството и развој на домашната воена електроника и софтвер.

— реклама —

Во фокусот е и реформата на БИА. Студентската листа најавува поголема демократска контрола врз безбедносните служби, проверка на кадровската политика, трошењето на средствата и евентуалните политички влијанија. Се отвора и прашањето за тајните досиеја, но засега нема одлука за укинување на Агенцијата.

Дополнителни реакции предизвикаа наводите за незаконско следење и прислушување. Според објавите на Би-би-си на српски јазик, Обвинителството за организиран криминал побарало сослушување на директорот на БИА, Владимир Орлиќ, во врска со пријава за повреда на избирачкото право и принуда. Во јавноста се појавија и тврдења за следење обвинители, новинари и политички активисти, кои БИА ги отфрли.

Меѓу најавените мерки е и повторно отворање на неколку нерасчистени случаи во српската армија, меѓу кои смртта на двајцата гардисти во Топчидер во 2004 година, падот на воениот хеликоптер Ми-17 во 2015 година и загинувањето на војник за време на воена вежба во 2021 година.

— реклама —

Предвидено е формирање независна меѓуресорска комисија за испитување на можни неправилности, корупција и злоупотреби во воената индустрија, набавките и извозот на оружје, како и ревизија на договорите од претходниот период.

Најавените промени опфаќаат поширока реорганизација на одбранбениот и безбедносниот систем на Србија. Нивното спроведување ќе зависи од одлуките на новата власт, финансиските можности и законските постапки.