Растот на цените на енергенсите и зголемените трошоци за задолжување создаваат сè поголем економски и политички притисок во повеќе земји во светот. Додека во Европа главно се следи растот на цените на бензинот и дизелот, во делови од Азија, Африка и Латинска Америка веќе има долги редици пред бензинските станици, ограничувања на количината гориво и протести на превозниците.
Ситуацијата потсетува на периодот од 1979 до 1982 година, кога цената на нафтата за земјите во развој повеќе од двојно се зголемила, а американската централна банка остро ги зголемила каматните стапки во борбата против инфлацијата. Во тој период доларот за две години зајакнал за околу 25 отсто, што создало сериозни финансиски проблеми за повеќе високо задолжени држави, меѓу кои била и тогашната СФРЈ.
Денешните услови се дополнително сложени поради значително повисокото ниво на јавен и приватен долг, војната во Украина и нарушувањата во Ормускиот Теснец.
Дополнителен удар врз пазарот на нафта претставувало оштетувањето на саудискиот нафтовод „Исток-Запад“, стратешки правец кој овозможува транспорт на нафта од источниот дел на Саудиска Арабија до пристаништето Јанбу на Црвеното Море, заобиколувајќи го Ормускиот Теснец.
По нападот бил запрен товарниот транспорт на нафта од Јанбу, а дел од саудиските испораки за Европа биле откажани. Цената на нафтата „брент“ потоа надминала 108 долари за барел.
Во исто време, приносите на американските десетгодишни и триесетгодишни државни обврзници достигнале највисоко ниво од 2007 година. Тоа дополнително ги зголемува трошоците за задолжување на државите кои веќе имаат високи долгови и зависат од увоз на енергенси.
Во Индонезија, земја со околу 287 милиони жители, се формирале километарски редици пред бензинските станици. Властите дел од државните службеници ги упатиле да работат од дома за да го намалат сообраќајот и потрошувачката на гориво.
Работното време на бензинските станици било продолжено, а испораките зголемени, но и покрај тоа имало протести на работници и студенти. Воведени се и дополнителни мерки за продажба на гориво, а на возачите на мотоцикли им било дозволено да купат најмногу три литри субвенциониран бензин со понизок октански број.
Во Бангладеш, каде што повеќе од 40 отсто од производството на електрична енергија зависи од увезен течен природен гас, проблемите се прелеваат и врз снабдувањето со струја. Нарушувањата во Ормускиот Теснец влијаеле врз извозот на главниот снабдувач Катар, поради што Бангладеш бил принуден да купува гас на спот-пазарот, каде што цената повеќе од двојно се зголемила.
Последица се почести прекини во снабдувањето со електрична енергија и забавување на индустриското производство. Државата и пред актуелната криза издвојувала речиси четири отсто од БДП за субвенционирање на електричната енергија и гасот.
Египет, пак, се соочува со комбинација од енергетски и должнички проблеми. Поради падот на домашното производство на природен гас, земјата повторно станала голем увозник. Според пресметки на „Ројтерс“, месечниот трошок за увоз на приближно иста количина природен гас се зголемил од околу 560 милиони на 1,65 милијарди долари.
Каиро преговара за повеќегодишни договори за течен природен гас, кои би можеле да ја чинат земјата меѓу осум и 11 милијарди долари годишно. Во меѓувреме, владата ги зголемила цените на горивата и јавниот превоз, ја намалила количината гориво за државните возила за 30 отсто и ги забавила енергетски интензивните државни проекти.
На Филипините цените на горивото во почетокот на септември пораснале за речиси пет пезоси за литар во само една недела. Министерството за енергетика како причини ги навело конфликтот меѓу САД и Иран и слабеењето на пезосот во однос на доларот. Како реакција, синдикатот на јавниот превоз „МАНИБЕЛА“ организирал дводневен национален штрајк.
Во Гватемала, превозниците ги блокирале главните сообраќајници и со автобуси се упатиле пред Конгресот и претседателската палата. Парламентот потоа итно усвоил закон со кој максималната цена на дизелот и обичниот бензин е ограничена на 39 кецали по галон, а бил формиран и интервентен фонд од 2,5 милијарди кецали.
Во Европа засега нема непосредна опасност за снабдувањето со нафта и нафтени деривати. Европската комисија соопштила дека рафинериите го зголемиле производството, обезбедени се алтернативни снабдувачи, а комерцијалните и интервентните резерви се доволни.
Сепак, растот на цените создава сериозен притисок врз европските домаќинства и компании. Нарушувањата во Ормускиот Теснец го намалиле европското снабдување со дизел и авионско гориво за околу една четвртина, додека залихите паднале на најниско ниво во последните 12 години.
Во Португалија дизелот достигнал рекордни 2,169 евра за литар, што предизвикало протести и колони возила. Во Франција, високите цени на енергијата се надоврзуваат на проблемот со јавниот долг, кој достигнал 117,6 отсто од БДП, додека трошокот за камати годинава се проценува на околу 65 милијарди евра.
Сличен притисок има и во Германија, каде што дизелот достигнува околу 2,40 евра за литар.
Особено високите цени се забележуваат и во Норвешка, иако станува збор за голем производител на нафта и гас. На 7 септември дизелот таму чинел 2,56 евра за литар, по раст од 28,3 отсто за само еден месец.
Во Хонгконг цената на дизелот достигнала дури 4,04 евра за литар.
Европските земји засега полесно ги ублажуваат последиците благодарение на повисоките приходи, стратешките резерви, развиените финансиски пазари и можноста за субвенционирање на населението. Сепак, доколку продолжи растот на цените на нафтата и гасот, заедно со високите трошоци за задолжување, притисокот врз економиите, државните буџети и животниот стандард би можел дополнително да се зголеми.
