Црна Гора би можела да влезе во клучната завршница на преговорите со Европската Унија уште оваа година, со сценарио според кое преостанатите поглавја би биле затворени до крајот на 2026 година, а првиот нацрт на Договорот за пристапување би можел да биде подготвен до крајот на септември.
Според информации на црногорскиот весник „Побједа“, пренесени од European Western Balkans, во Брисел се разгледува забрзување на процесот. Станува збор за информации од неименувани високи извори во Европската комисија, а не за официјално донесена одлука.
Црна Гора во моментов ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, од кои 18 се привремено затворени. Последни беа затворени поглавјата 8 – конкуренција и 29 – царинска унија, на 14 јули во Брисел. Така, на Подгорица ѝ остануваат уште 15 поглавја до целосно завршување на техничкиот дел од преговорите.
Темпото на затворање на поглавјата во последните месеци е значително забрзано. Во јануари беше затворено поглавјето за финансиска контрола, во март она за трансевропските мрежи, а во јуни уште две поглавја поврзани со слободното движење на работниците и заштитата на потрошувачите и здравјето.
Дополнителен сигнал дека процесот влегува во нова фаза беше даден во мај, кога Советот на ЕУ формираше посебна работна група за подготовка на Договорот за пристапување на Црна Гора. Документот треба да ги утврди конкретните услови за идното членство, вклучително и институционалните и финансиските аранжмани и можните преодни периоди.
Европската комисија во јуни претстави и финансиски пакет поврзан со аранжманите што би важеле по пристапувањето на Црна Гора. Тоа беше оценето како уште еден конкретен чекор во подготовката на земјата и европските институции за идното членство.
Подгорица, пак, на 24 август направи уште еден чекор во исполнувањето на обврските поврзани со европската интеграција. Црногорскиот парламент ги усвои уставните измени поврзани со Судскиот и Обвинителскиот совет и независноста на Централната банка. Вицепремиерот Филип Ивановиќ оцени дека со тоа е исполнета значајна обврска и повторно ја потврди целта преговорите да завршат до крајот на 2026 година.
Сепак, пред Црна Гора има уште сериозна работа. Особено чувствителни се билатералните прашања со Хрватска, која инсистира на напредок во повеќе отворени прашања пред финалната фаза од процесот. Меѓу нив се прашањата за поранешните затвореници од воените логори, исчезнатите лица, воените злосторства, имотно-правните спорови, спомен-плочата во Морињ, името на базенот во Котор, морската граница и школскиот брод „Јадран“.
Загреб ја поддржува европската перспектива на Црна Гора, но бара конкретни резултати во решавањето на отворените прашања. Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ оцени дека Црна Гора би можела да ги заврши преговорите до крајот на 2026 година и да стане членка на ЕУ во 2028 година, доколку постои потребната политичка волја.
Во меѓувреме, според информациите на „Побједа“, Брисел разгледува и можност за посилно посредување меѓу Подгорица и Загреб, со цел билатералните спорови да не го закочат процесот во неговата завршна фаза.
Во поширокиот европски контекст внимание привлекува и Исланд, каде што на 29 август граѓаните ќе гласаат дали земјата повторно да започне преговори за членство во ЕУ. Евентуалната поддршка за преговори би била политички сигнал во прилог на проширувањето, во период кога Унијата повторно посветува поголемо внимание на земјите од Западен Балкан и Источна Европа.
„Побједа“ исто така објавува дека во Брисел биле одржани консултации меѓу амбасадори на пет земји членки поради политичките случувања во Црна Гора. Весникот, повикувајќи се на неименувани дипломатски извори, пишува и за загриженост од наводно зголемено хибридно влијание од регионот, пред сè од Србија. За овие тврдења засега нема официјална потврда од Европската комисија.
Она што е официјално потврдено е дека Црна Гора моментално е најнапредната земја кандидат во процесот на пристапување кон ЕУ. Сепак, и доколку сите поглавја бидат затворени до крајот на 2026 година, тоа нема автоматски да значи членство од 1 јануари. Потребно е да се финализира Договорот за пристапување, а потоа тој да ги помине политичките и правните процедури во ЕУ и во земјите членки.
Доколку плановите се реализираат, Црна Гора би можела да ја заврши 2026 година како земја што не само што преговара за членство, туку веќе ги подготвува последните документи за влез во Европската Унија.
