Дали Трамп е способен да ја извршува претседателската функција? Експертите со поделени ставови

Дебатата за когнитивното здравје на американскиот претседател Доналд Трамп (80) станува сè поизразена во неговиот втор мандат, особено поради неговото однесување, говорот и одлуките што ги носи. Дел од стручњаците предупредуваат на можни знаци на когнитивно влошување, додека неговите лекари тврдат дека е способен да ја извршува функцијата.

Кон крајот на април 2026 година, група здравствени стручњаци во изјава внесена во записникот на американскиот Конгрес предупредила на „изразено влошување на когнитивното функционирање“ на Трамп. Како причини за загриженост ги навеле неповрзаниот говор, долгите отстапувања од темата, мешањето факти и епизодите на дремење во текот на разговорите. Според нив, Трамп во една ноќ објавил дури 150 пораки на социјалните мрежи, постојано враќајќи се на истите противници и поплаки.

— реклама —

Еден од потписниците, психологот и психијатарот Хенри Дејвид Абрахам, во септември изјавил дека состојбата, според неговата процена, дополнително се влошила. Особено го загрижува носењето важни одлуки со, како што оценува, слаба контрола на импулсите. Белата куќа ги отфрлила неговите тврдења како политички мотивирани.

Меѓу примерите што се наведуваат се случаите кога Трамп во јануари 2026 година во Давос го нарекувал Гренланд Исланд, како и кога на митинг ја помешал Пулицеровата награда со Нобеловата. Во јули 2025 година, тој раскажал дека неговиот вујко, професорот Џон Трамп од МИТ, го подучувал Тед Качински, познат како Унабомбер. Според проверката на Си-ен-ен, Качински не студирал на МИТ, а Џон Трамп починал во 1985 година, многу пред Качински да биде идентификуван како Унабомбер во 1996 година.

Американскиот клинички психолог Џон Гартнер тврди дека Трамп сè потешко ги поврзува мислите во говорот. Тој оценува дека разликата е особено забележлива кога неговите денешни настапи ќе се споредат со оние од осумдесеттите години, кога бил појасен во изразувањето.

— реклама —

Снимки од неговите јавни настапи анализира и Адам Џејмс, физиотерапевт со искуство во работата со лица со деменција. Тој укажува на одредени движења, ракувањето и можната слабост на едната страна од телото, кои ги смета за можни последици од мозочен удар. Сепак, ваквите набљудувања не претставуваат медицинска дијагноза.

Хрватскиот психијатар Стипе Дрмиќ предупредува дека деменцијата не може да се дијагностицира само врз основа на политички изјави, телевизиски настапи или впечатокот на набљудувачите. За таква процена се потребни здравствена историја, клинички и невролошки преглед, објективно когнитивно тестирање и дополнителни испитувања.

— реклама —

Дрмиќ потсетува и на правилото на Голдвотер на Американската психијатриска асоцијација, кое ги ограничува стручните процени за јавни личности без личен преглед и соодветна согласност. Тој смета дека може да се анализираат изјавите и постапките на Трамп, но без да му се припишува конкретна дијагноза.

Лекарот на Трамп, Шон Барбабела, во мај 2026 година го оценил претседателот како способен да ја извршува функцијата. Лекарите соопштиле дека Трамп освоил максимални 30 од 30 поени на тестот Монтреалска когнитивна процена (MoCA), кој се користи за брзо откривање можни когнитивни нарушувања преку едноставни задачи. Сепак, тестот не го мери коефициентот на интелигенција, а уредниот резултат сам по себе не ги исклучува сите можни тешкотии со памтењето, размислувањето или расудувањето.

Психологот Звонимир Галиќ, пак, предупредува дека политичката поларизација може да влијае врз начинот на кој луѓето ги прифаќаат информациите за здравјето на политичарите што не ги поддржуваат. Според него, однесувањето на Трамп покажува континуитет уште од првиот мандат и периодот пред да влезе во политиката, поради што дел од неговите постапки ги поврзува со особините на личноста, а не само со возраста.

Галиќ ги споменува нарцизмот, макијавелизмот и психопатијата, познати како „мрачна тријада“, но нагласува дека објаснувањето на политичкото однесување исклучиво преку стареењето или можна болест може да ја намали одговорноста на политичарот за неговите постапки.

Прашањето за здравјето на Трамп има и политичка тежина, бидејќи евентуалната процена дека не е способен да ја извршува функцијата би можела да отвори прашање за примена на 25-тиот амандман од американскиот Устав, кој предвидува механизам за пренос на претседателските овластувања.