Хрватска постави услови за влез на Црна Гора во ЕУ, отворени седум спорни прашања

Нерешените спорови од минатото и прашањата за границата, имотните права и воените злосторства би можеле да станат сериозна пречка за европскиот пат на Црна Гора. Хрватска им испрати на земјите членки на Европската Унија документ во кој ги образложува своите позиции и ги наведува условите што Подгорица треба да ги исполни пред да стане членка на европскиот блок, објави Радио Слободна Европа.

Документот бил испратен до останатите земји членки на почетокот на неделава. Дел од хрватските барања се директно поврзани со затворањето на поглавјата 23, кое се однесува на правосудството и основните права, и 31, посветено на надворешната, безбедносната и одбранбената политика.

Во документот, во кој увид имала Радио Слободна Европа, се наведува дека клучните отворени прашања мора да бидат решени пред Црна Гора да пристапи кон ЕУ. Загреб оценува дека видливиот напредок е неопходен за да се обезбеди широка јавна, политичка и парламентарна поддршка во Хрватска, вклучително и за ратификација на договорот за пристапување на Црна Гора во Унијата.

— реклама —

Поголемиот дел од барањата се однесуваат на последиците од воените конфликти во деведесеттите години и се опфатени со поглавјето 23, кое заедно со поглавјето 24 се смета за клучно во областа на владеењето на правото.

Меѓу барањата на Хрватска се обесштетување на хрватските државјани кои биле затворени во логорот Морињ, зачувување на спомен-плочата поставена на тоа место, како и промена на името на градскиот базен во Котор, кој го носи името на ватерполо-играчот Зоран Гопчевиќ. Според хрватската страна, Гопчевиќ бил чувар во логорот Морињ во периодот од 1991 до 1992 година.

Загреб бара и расветлување на судбината на 14 исчезнати хрватски државјани, со целосна соработка од црногорските власти, размена на информации и пристап до архивите.

Меѓу условите се и гонење на сторителите на воени злосторства, вклучително и утврдување одговорност по командна линија, како и решавање на имотните права на хрватските семејства во Црна Гора.

— реклама —

Другите две барања се однесуваат на поглавјето 31, кое, според Радио Слободна Европа, Црна Гора не може да го затвори од 2024 година поради противењето на Хрватска, откако црногорскиот парламент усвои резолуција за Јасеновац.

Едно од барањата на Загреб е враќање на училишниот брод „Јадран“. Хрватска тврди дека бродот се наоѓал во Црна Гора на ремонт кога во 1991 година започнала војната и дека ѝ припаѓа врз основа на Договорот за прашањата на сукцесијата од 2001 година.

Второто барање се однесува на границата меѓу двете држави. Хрватска бара Црна Гора да го потврди почитувањето на поранешната граница меѓу републиките и да се потпише договор за копнената граница врз основа на три постојни карти.

— реклама —

Според документот, по решавањето на прашањето за копнената граница, Хрватска би била подготвена редовно да свикува комисии за разграничување на морето, без однапред да се утврдат рокови за завршување на тој процес.

Во документот, Загреб нагласува дека доследно ја поддржувал евроатлантската интеграција на Црна Гора, вклучително и нејзиното членство во НАТО, како и дека ѝ го отстапил хрватскиот превод на правните придобивки на ЕУ, чија вредност ја проценува на осум милиони евра.

Истовремено, хрватската страна оценува дека „неочекуваните еднострани потези“ на црногорските власти повторно ги разгореле историските тензии и ја довеле во прашање широката поддршка за членството на Црна Гора во ЕУ.

Загреб наведува дека уште во декември 2023 година ѝ доставил на Подгорица неформален документ со список на отворените прашања, кој бил споделен и со земјите членки на Унијата и со Европската комисија.

Билатерални консултации биле одржани во јануари и мај 2025 година, а министрите за надворешни работи на двете земји се сретнале десетина пати во текот на оваа година, секогаш на иницијатива на Загреб.

„Ниту едно од отворените прашања сè уште не е решено“, се наведува во документот.

Хрватска порачува дека нејзината цел е да го олесни, а не да го попречува пристапувањето на Црна Гора во ЕУ, оценувајќи дека барањата се ограничени, јасно утврдени и остварливи.