Грција ја засилува трката за енергетска независност и за поголема геостратегиска тежина во Источното Средоземно море, отворајќи нов фронт во потрагата по јаглеводороди во морските подрачја. По потпишувањето договор за истражни сондажи во Јонското Море, Атина ја претставува иницијативата како „историски момент“ за зајакнување на енергетската безбедност, но паралелно расте и притисокот од еколошките организации кои предупредуваат на ризици за морските екосистеми и за климатските цели.
Според планот, конзорциум составен од ExxonMobil и грчките компании Energean и HelleniQ Energy треба да започне истражувања во февруари 2027 година. Пред тоа, проектот мора да ја помине проценката на влијанието врз животната средина, со рок до 15 јуни, што е клучен услов за почеток на активностите.
Енергетскиот влог е значителен. Проценките на Energean сугерираат дека потенцијалните резерви би можеле да достигнат и до 270 милијарди кубни метри природен гас — количина што, доколку се потврди, би можела да покрива национална потрошувачка со децении. Во случај на уверливо откритие, ќе следуваат дополнителни вложувања до 5 милијарди евра, а дел од анализите наведуваат дека проектот може да донесе повеќемилијардни приходи за грчката држава.
Владата во Атина смета дека ваквите проекти не се само прашање на пазар и енергија, туку и на позиционирање: Грција сака да се профилира како стратешки енергетски јазол за Европската унија во период на зголемени геополитички тензии во регионот.
Но амбициите доаѓаат со сериозни неизвесности. Успехот на првиот сондаж се проценува на релативно ниско ниво, меѓу другото поради длабочината на наоѓалиштата. Дополнително, во март грчкиот парламент ратификуваше уште четири енергетски договори со Chevron за истражување на јаглеводороди во морски зони во Јонското Море, јужно од Пелопонез и кај островот Крит, што ја проширува сликата за поагресивен истражувачки бран.
Еколошките организации предупредуваат дека дел од подрачјата за истражување се наоѓаат во близина на едни од најбогатите и најранливи морски екосистеми во Средоземното море. Јонското море е дом на заштитени видови, меѓу кои делфини, кашалоти, средоземноморска фока и морската желка карета, чиишто клучни места за размножување се поврзуваат со делови од грчкото крајбрежје.
Посебно се истакнуваат ризиците од сеизмички истражувања и длабоководно дупчење, кои создаваат силни акустични бранови и можат да го нарушат животот на морските цицачи што се потпираат на звук за ориентација и комуникација. „Гринпис“ започна национална кампања со барање да се стопираат сондажите, оценувајќи дека политиката е во остар судир со реалноста на климатската криза.
Организациите наведуваат три групи ризици: директна закана за биодиверзитетот, можни економски последици врз туризмот и рибарството, како и климатски ефект во период кога ЕУ е насочена кон декарбонизација. WWF оди чекор понатаму, тврдејќи дека економските добивки би биле ограничени, додека потенцијалната штета за природата би можела да биде огромна, особено во случај на инцидент како излевање на нафта, со ризик за работни места во туризмот – еден од столбовите на грчката економија.
Од владината страна пораката е дека ќе се почитуваат строгите еколошки стандарди и дека процедурите ќе обезбедат контролирано и безбедно спроведување. Компанијата Energean, пак, го посочува долгогодишното работење на локацијата „Принос“ како пример за експлоатација без големи инциденти и со еколошки сертификат. Во меѓувреме, судирот меѓу енергетските планови и зелениот отпор станува сè поостар, а прашањето дали Грција ќе стане регионален енергетски играч – или ќе влезе во нов циклус на зависност од фосилни горива – останува отворено.
