Кога ќе се утврди дека тужителот водел злонамерна судска постапка против лица вклучени во јавно дејствување, вклучително и новинари, судот ќе може да му изрече парична казна до 20.000 евра. Ова е една од клучните одредби од Нацрт-предлог законот за заштита на лица вклучени во јавно дејствување, со кој се имплементира европската Анти-СЛАПП директива.
Законот, кој е во фаза на јавно советување, треба да биде транспониран во националното законодавство до 7 мај. Во образложението се наведува дека СЛАПП-тужбите најчесто ги покренуваат моќни поединци, корпорации, лоби-групи, политичари или државни тела, со цел да се замолчи јавната расправа. Карактеристична е нерамнотежата на моќта, при што тужителот располага со значително поголеми финансиски или политички ресурси од тужениот.
Со новиот закон се предвидуваат посебни процесни гаранции, меѓу кои рано одбивање на тужбата како очигледно неоснована, надомест на трошоци, парични казни и други санкции. Судот ќе има обврска итно да постапува по ваквите барања, а контактна точка ќе биде Правосудната академија.
Меѓу најзначајните механизми е можноста за рано отфрлање на тужбата, при што товарот на докажување на основаноста ќе биде на тужителот. Судот ќе може, по завршување на претходната постапка, веднаш да одржи главна расправа и да донесе пресуда со која ја одбива очигледно неоснованата тужба.
Во случај на утврдена злонамерна тужба, физичко лице може да биде казнето со 10 отсто од вредноста на спорот, но најмногу до 5.000 евра, додека за правно лице казната може да изнесува 20 отсто од вредноста на спорот, но не повеќе од 20.000 евра. Дополнително, може да се наложи објава на пресудата во медиуми, на трошок на тужителот.
Предвиден е и депозит што тужителот ќе мора да го положи, доколку тужениот тоа го побара и судот го прифати барањето. Доколку тужителот не успее во спорот, трошоците ќе можат да се намируваат од тие средства.
Претставници на новинарски и граѓански организации ја поздравуваат иницијативата, но укажуваат на ограничувањата. Законот опфаќа само граѓански и трговски постапки, но не и кривични. Според нив, тоа остава простор за зголемување на кривичните постапки за навреда и клевета како алтернативен притисок врз новинарите и активистите.
И покрај тоа, дел од организациите оценуваат дека станува збор за значаен чекор напред во заштитата на слободата на изразување и јавниот интерес, додека ефектите од новите механизми ќе зависат од нивната практична примена во судовите.
