Светската демографска слика влегува во историска фаза – за првпат во запишаната историја, бројот на луѓе на возраст од 65 години и повеќе го надмина бројот на деца помлади од пет години. Податоците на Бирото за попис на САД укажуваат дека овој тренд ќе продолжи и значително ќе се продлабочува во наредните децении.
Падот на наталитетот, проследен со продолжување на животниот век, доведува до постепено стареење на светското население. Со тоа се менува и односот меѓу населението во работоспособна возраст и бројот на постарите лица, што отвора сериозни прашања за иднината на пензиските и здравствените системи и системите за долгорочна грижа.
Во 2023 година, повеќе од 71 отсто од светското население живеело во земји каде што просечната стапка на фертилитет била 2,1 дете или помалку по жена – границата што се смета за потребна за едноставна замена на населението. Само десет години претходно, во 2013 година, овој удел изнесувал 45 отсто.
Според процените, бројот на луѓе постари од 65 години ќе се зголеми од 852 милиони во 2025 година на околу две милијарди до 2060 година. Самото зголемување на бројот на постарите лица би претставувало околу 55 отсто од вкупниот раст на светското население во овој период.
Истовремено, се очекува светската популација да порасне од 8,13 милијарди на 10,23 милијарди луѓе.
Ниската стапка на наталитет повеќе не е карактеристика само на богатите и развиените држави. Кина и Индија, двете најнаселени земји во светот, веќе имаат стапки на фертилитет под 2,1 дете по жена. Под ова ниво од 2013 година паднале и Бангладеш, Мексико и Виетнам.
Во дел од земјите се забележува таканаречена „стапица на фертилитет“, при која помалите генерации млади луѓе подоцна се претвораат во помал број потенцијални родители. Тоа дополнително го забрзува стареењето на населението, а во одредени држави може да доведе и до негово намалување.
Последиците се значајни и за пазарот на трудот. Помал број работоспособни луѓе ќе треба да обезбедуваат поддршка за сè поголем број постари граѓани, што може да создаде дополнителен притисок врз пензиските фондови, здравствениот систем и услугите за долгорочна грижа.
Европа и натаму е регионот со најстаро население, но најголемите бројчени промени во наредните децении се очекуваат во Азија и Африка.
Во Азија, бројот на лица на возраст од 65 години и повеќе се очекува да порасне од 487 милиони на 1,24 милијарди до 2060 година. Тоа би претставувало околу две третини од глобалното зголемување на бројот на постари лица.
Африка, иако ќе остане најмладиот регион во светот, ќе бележи уште побрз раст на постарото население. Се очекува бројот на луѓе над 65 години таму да се зголеми од 60 милиони на 249 милиони, со што би го надминал бројот на постари лица во Европа, каде што се очекуваат околу 214 милиони.
На глобално ниво, уделот на луѓето над 65 години речиси ќе се удвои до 2060 година – од 10,5 отсто на 19,6 отсто.
Сепак, демографското стареење не мора нужно да значи негативен исход. Подолгиот животен век е едно од најголемите достигнувања на човештвото во изминатиот век. Сè помалку луѓе умираат во раната и средната возраст, а сè повеќе луѓе доживуваат длабока старост.
Предизвикот за општествата во наредните децении ќе биде како овој демографски успех да се претвори во одржлив модел, со доволно работна сила, функционални пензиски системи и квалитетна здравствена и социјална грижа за растечкиот број постари граѓани.
