Трамп се надеваше на Нобелова награда за мир, но признанието заврши кај поранешната комесарка на ОН

Јужноафриканската правничка Нави Пилај е овогодишната добитничка на Нобеловата награда за мир, одлука што доаѓа во период на засилени тензии околу улогата на меѓународното право и институциите што ги штитат човековите права. Изборот повторно ги остави без признание очекувањата на американскиот претседател Доналд Трамп, кој повеќепати тврдеше дека заслужува Нобелова награда за мир.

Од враќањето во Белата куќа на почетокот на 2025 година, Трамп се повикува на сопствените тврдења дека решил осум конфликти и дека со тоа заслужил да биде награден. Иако бил предложуван од различни лица и организации, норвешкиот јавен радиодифузен сервис НРК објави дека познавачите на Нобеловата награда не очекувале тој да ја добие оваа година.

Минатогодишната добитничка, венецуелската опозициска политичарка Марија Корина Мачадо, за време на посетата на Белата куќа му ја понудила наградата на Трамп. Од Норвешка, сепак, стигна појаснување дека Нобеловата награда не може да се пренесе од еден добитник на друг. Мачадо симболично му го предала физичкиот медал на американскиот претседател, заблагодарувајќи му се за поддршката на Венецуела и нејзиниот народ.

— реклама —

Осумдесет и петгодишната Пилај е правничка од Јужна Африка, со тамилско потекло, која од 2008 до 2014 година беше висока комесарка на Обединетите нации за човекови права. Таа била и судијка на Меѓународниот кривичен суд и претседателка на Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда.

Нејзината кариера е тесно поврзана со меѓународното право и одговорноста за воени злосторства. Пилај пет години, од 2003 до 2008 година, работела во Меѓународниот кривичен суд, институција што во последно време е цел на остри критики од Трамп и неговата администрација.

— реклама —

Американскиот претседател и државниот секретар Марко Рубио го опишуваат судот како закана за суверенитетот на САД, со образложение дека земјата не е потписничка на Римскиот статут и не треба да биде подложена на надзор од странски суд. Администрацијата на Трамп презеде активности насочени кон ослабување на институцијата, која ја обвинува дека ја пречекорува својата улога.

Изборот на Пилај предизвика остра реакција и во Израел. Израелското Министерство за надворешни работи ја обвини правничката за политички мотивирана кампања против земјата и оцени дека доделувањето на наградата претставува легитимирање на антиизраелски предрасуди.

Пилај претходно учествувала во подготовката на извештај за Газа, во кој израелските дејствија ги оквалификувала како геноцид. По добивањето на признанието, таа изјави дека нејзината последна активност била поднесување на тој извештај, со цел да се утврдат фактите за случувањата на теренот.

— реклама —

Осврнувајќи се на оценката на Нобеловиот комитет дека покажала храброст, Пилај рече дека не смета оти е потребна посебна храброст за да се зборува вистината, туку дека е неопходно да се разгледаат фактите и непристрасно да се применува законот.

Иако Нобеловиот комитет не ја претставува наградата како директна политичка порака до конкретни светски лидери, изборот на правничка чија работа е поврзана со човековите права, меѓународната правда и воените злосторства може да се толкува како поддршка за институциите што се соочуваат со притисоци од големите сили.

По објавувањето на одлуката, Пилај и со доза хумор се осврна на познатата желба на Трамп да ја добие наградата, шегувајќи се дека би можела да ја сподели со него доколку присутните уште малку ја поздравуваат.

Изборот доаѓа во време кога меѓународните правни институции се соочуваат со зголемени политички притисоци. Признанието за Пилај повторно го отвора прашањето за значењето на меѓународното право и независноста на судските механизми, без оглед на интересите на најмоќните држави.