Зошто токму сега Иран „удри“ по Диего Гарсија: тивка промена во Лондон и гласна порака од Техеран

Извештаите за неуспешен ирански ракетен напад врз британската воздушна база Диего Гарсија го подигнаа нивото на загриженост во западните безбедносни кругови, но временскиот момент не изгледа случаен. Нападот доаѓа веднаш по дискретна, но суштинска промена во политиката на Обединетото Кралство: на САД им се отвора простор да користат британски територии за операции насочени кон иранските воени капацитети, под образложение на „колективна самоодбрана“ и потребата да се обезбеди пловноста во Хормушкиот Теснец.

— реклама —

Клучниот сигнал од Лондон беше испратен доцна во петокот, преку соопштение од Даунинг стрит, во кое се наведува дека договорот за користење британски бази од страна на американските сили во рамки на колективната самоодбрана на регионот ги опфаќа и „одбранбени операции“ за оневозможување ракетни позиции и капацитети од кои се напаѓаат бродови во Хормушкиот Теснец. Во пракса, тоа се чита како зелено светло американските сили да ги користат базите Ферфорд и Диего Гарсија за удари по ирански цели што се поврзуваат со заканите кон поморскиот сообраќај.

Реакцијата од Техеран беше брза и политички остро интонирана. Иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи јавно порача дека британската влада, игнорирајќи го расположението на сопствениот народ, „ги става во опасност животите на Британците“ со дозволувањето британските бази да се користат за агресија врз Иран, нагласувајќи дека Иран ќе го користи „правото на самоодбрана“. Нападот врз Диего Гарсија, иако опишан како неуспешен, се вклопува токму во таа рамка – демонстрација дека секоја инфраструктура што се доживува како платформа за удари може да стане легитимна цел во логиката на одвраќање.

— реклама —

Паралелно со политичката промена, Обединетото Кралство испрати и ограничено засилување на воени планери во американското Централно заповедништво (CENTCOM) во Тампа, Флорида. Иако британски офицери таму има и во редовни ротации, дополнителното присуство и пошироките овластувања за американската употреба на британските бази сугерираат поактивно британско учество во креирањето план за обезбедување на теснецот – а тоа автоматски ја зголемува изложеноста на Британија на ирански одговори.

— реклама —

Во Лондон следуваа и внатрешни политички триења. Опозициските партии побараа за „проширувањето на мисијата“ да се гласа во парламентот, со аргумент дека зголемувањето на оперативната улога не смее да помине тивко, без демократска контрола. Токму оваа тензија – меѓу дискретната дипломатска формулација и реалната воена импликација – го прави моментот особено чувствителен.

Нападот врз Диего Гарсија истовремено открива и неколку практични ризици. Прво, Иран демонстрира дека и понатаму располага со капацитет да се обиде да дејствува на големи далечини: од јужниот брег на Иран до Диего Гарсија има приближно 4.000 километри. Второ, секоја балистичка траекторија на таква дистанца носи индиректна опасност за цивилниот воздушен сообраќај – особено за летовите што го заобиколуваат иранскиот воздушен простор, но се движат низ региони каде би можеле да минуваат проектили. Трето, обезбедувањето на Хормушкиот Теснец тешко може да се изведе без поширока коалиција, а со секој нов учесник расте и бројот на потенцијални цели, вклучително и преку асиметрични закани и стравувања од „спијачки ќелии“ во државите што се перципираат како дел од планот против Техеран.

— реклама —

Диего Гарсија, како најголема база во архипелагот Чагос во Индискиот Океан, има симболична и оперативна тежина: географски е далеку од фронтовските линии, но токму затоа се смета за „безбедна платформа“ за стратешки операции. Ако Техеран сака да испрати порака дека нема целосно безбедни заднински позиции за оние што учествуваат во притисокот врз Иран, тогаш изборот на Диего Гарсија добива јасна логика – нападот не мора да биде успешен за да ја постигне целта на одвраќање и политичко предупредување.