Европските домаќинства би можеле да се соочат со повисоки сметки за гас и електрична енергија во текот на зимата, доколку високите берзански цени продолжат доволно долго за да се пренесат врз крајните потрошувачи.
Референтната европска цена на природниот гас, холандскиот TTF, во вторникот надмина 66 евра за мегават-час, што е значително повеќе од околу 29 евра колку што изнесуваше на почетокот на годината. Растот е поврзан со загриженоста на инвеститорите поради можноста за затворање на Ормускиот Теснец во текот на зимата, но и со историски ниските залихи на гас во Европската Унија пред почетокот на грејната сезона.
Според податоците на Gas Infrastructure Europe, европските складишта на 24 август биле исполнети 62,99 проценти. Тоа е значително под петгодишниот просек од околу 79 проценти за овој период од годината.
Особено ниско ниво на залихи имаат Германија, со исполнетост од околу 51 процент, и Холандија, каде што складиштата се исполнети само 44,3 проценти.
Енергетските аналитичари предупредуваат дека Европската Унија може да функционира со пониски резерви, но тоа ќе значи поголема зависност од увозот на течен природен гас (LNG) во текот на зимата. Со тоа Европа би се нашла во директна конкуренција со азиските купувачи за достапните количества.
Ситуацијата дополнително ја усложнува Ормускиот Теснец, преку кој се одвива значаен дел од светската трговија со LNG. Доколку транспортот низ овој клучен коридор биде нарушен, конкуренцијата за преостанатите количества би можела дополнително да ги зголеми цените.
Аналитичарки на Goldman Sachs проценуваат дека, во сценарио на постепено нормализирање на извозот од Блискиот Исток, цената на TTF во декември би можела да надмине 100 евра за мегават-час. Тоа би било двојно повеќе од нивната основна прогноза од 50 евра.
Дополнителен ризик претставува и зависноста на европскиот пазар од увозот. Oxford Economics предупредува дека, доколку снабдувањето дополнително се влоши, Европската Унија би можела да биде ставена под притисок да преиспита делови од ограничувањата за увоз на руски гас.
Сепак, повисоките берзански цени не значат дека домаќинствата веднаш ќе добијат повисоки сметки. Преносот од големопродажните кон малопродажните цени обично трае одредено време, особено во земјите каде што преовладуваат договори со фиксни цени.
Според Oxford Economics, во просек се потребни околу шест месеци за промените на големопродажните цени целосно да се одразат врз потрошувачите, но периодот значително се разликува од земја до земја. Во Германија и Австрија, каде што се чести договорите со фиксни цени на 12 или 24 месеци, ефектот може да се почувствува дури по речиси една година. Во Франција, Италија и Шпанија преносот може да биде значително побрз, додека во Холандија реакцијата е речиси непосредна.
Најизложена меѓу големите европски економии е Италија, поради комбинацијата од релативно брз пренос на цените и високата зависност од природниот гас. Високите залихи во земјата засега претставуваат одредена заштита.
Клучен фактор ќе биде и времето. Доколку зимата биде постудена од вообичаено, побарувачката за гас за греење би се зголемила, што дополнително би извршило притисок врз пазарот.
Според проценките на Oxford Economics, направени пред последниот скок на цените, потрошувачките цени на енергијата во еврозоната во последниот квартал од годината би можеле да бидат и до 15 проценти повисоки во однос на истиот период минатата година. Доколку високите цени на гасот се задржат, ударот врз семејните буџети би можел да стане уште поизразен.
