По поразот во Првата опиумска војна, династијата Ќинг во 1842 година беше приморана да потпише договор што ја вовлече Кина во повеќе од еден век странско угнетување и колонијална контрола врз трговската политика. Тој документ влезе во историјата како првиот од таканаречените „нерамноправни договори“. Денес, скоро два века подоцна, сè поголем број европски политичари и аналитичари стравуваат дека Европската унија се наоѓа во слична позиција – пред нова рунда принудни договори со САД, под палката на Доналд Трамп.
Минатиот месец, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен пристигна во голф-резортот на Трамп во Шкотска за да потпише трговски договор кој предизвика шок во европските престолнини. Со прифаќањето на 15-процентна царина на поголемиот дел од европската стока, критичарите предупредија дека Брисел направил „политички пораз“, „чин на подреденост“ и „идеолошка капитулација“. Наместо дистанца од непредвидливиот американски претседател, Европа се соочи со грубо будење.
Додека мастилото на договорот едвај се исуши, Трамп повторно го зголеми притисокот – најави нови царини поради европските дигитални регулативи што ги тангираат американските технолошки гиганти.
„Ако ЕУ не се усогласи, САД ќе престанат да извезуваат витална технологија за микрочипови“, порача тој. Ова предупредување дојде само неколку дена по уверувањата дека дигиталниот суверенитет на ЕУ е загарантиран.
Ситуацијата потсетува на 19. век: Трамп располага со воена и технолошка моќ што Европа нема. Унијата е длабоко зависна од американската технологија и од воената поддршка во соочувањето со Русија, па Вашингтон може да диктира услови.
„Не станува збор само за трговија, туку за безбедност и за Украина,“ изјави еврокомесарот за трговија Марош Шефчович, јасно алудирајќи дека договорот е резултат на европската слабост.
Експертите предупредуваат дека Европа две децении не вложувала во сопствената безбедност и сега ја плаќа цената.
„Игнориравме сигналите уште од првата администрација на Трамп и се вративме на спиење. Се надевам дека тоа не е повторно случај,“ изјави Сабине Вејанд, главната директорка за трговија во Европската комисија.
Јасно е дека царинската стратегија на Трамп не е завршена и дека Унијата ќе се соочи со нови понижувања и нерамноправни исходи во преговорите оваа есен. Единствениот начин Европа да го намали ризикот од трајна зависност е да изгради сопствен капацитет во одбраната, технологијата и финансиската стабилност – пред „неррамноправните договори“ да станат новата реалност на 21. век.
