Хималаите се соочуваат со сè поголем ризик од сериозни последици поради забрзаното топење на глечерите, нестабилноста на глацијалните езера и недостигот од систематско следење, предупредува ново истражување.
Според извештајот на „Системиква“, изработен со придонес на Меѓународниот центар за интегриран планински развој (ICIMOD) и индискиот Национален институт за хималајска околина „Г. Б. Пант“, хималајските глечери денес губат маса 65 отсто побрзо отколку пред една деценија.
Предупредувањето доаѓа само неколку недели по катастрофата на границата меѓу Непал и кинескиот регион Тибет. Уривање на глечер кон крајот на август предизвика лавина од мраз и карпи, по што следуваа големи поројни поплави и одрони. Според последните достапни официјални податоци, потврдена е смртта на повеќе од 1.400 лица, додека околу 5.600 се водат како исчезнати.
Еден од најголемите проблеми е недостигот од податоци. На подрачјето на Хималаите и Каракорам има околу 40.000 глечери, но долгорочно и систематски се следат само 21. Научните набљудувања опфаќаат само неколку десетици глечери.
Во исто време, повлекувањето на глечерите остава зад себе сè поголем број езера. Тие често се задржуваат зад нестабилни наслаги од карпи, земја и мраз, па нивното пробивање може да предизвика нагли и разорни поплави. Затоплувањето дополнително го нарушува трајно замрзнатото тло и ги прави планинските падини понестабилни, зголемувајќи го ризикот од низа поврзани катастрофи во густо населени долини.
Само во Индија се идентификувани 56 глацијални езера кои се сметаат за езера со многу висок ризик. Хималајските подрачја зафаќаат околу 18 отсто од површината на Индија, но на нив отпаѓаат приближно 35 отсто од природните катастрофи во земјата.
Опасноста не се однесува само на поплавите. Хималаите се огромен природен воден систем кој ги снабдува некои од најголемите азиски реки и обезбедува вода за стотици милиони луѓе.
ICIMOD проценува дека повеќето речни сливови на Хиндукуш и Хималаите околу средината на векот ќе го достигнат таканаречениот „врв на водата“. Тоа значи дека топењето на глечерите тогаш ќе обезбедува најголемо количество вода, по што протокот ќе почне да опаѓа бидејќи во глечерите ќе има сè помалку мраз.
Новото истражување проценува дека водата што доаѓа од Хималаите директно или индиректно поддржува околу 20 отсто од индискиот БДП. Од неа зависат производството на пченица, ориз и чај, хидроелектраните и бројни други делови од економијата и животот на населението.
Авторите предупредуваат дека Хималаите повеќе не можат да се гледаат само како оддалечено планинско подрачје, туку како клучен природен систем за водната, прехранбената и економската безбедност на голем дел од Јужна Азија.
„Еколошкиот систем што го овозможува ова се приближува до критична точка“, се предупредува во извештајот.
