ВОЈНА

Техеран со предупредување до соседите: „Не дозволувајте да ве вовлечат во војна“

Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан упати остро предупредување до земјите во регионот да не дозволат „непријателите“ да водат војна од нивна територија, оценувајќи дека тоа директно ја загрозува нивната безбедност и сопствениот развој.Пораката ја објави на социјалната мрежа Икс, каде повтори дека Иран, според официјалниот став на Техеран, не спроведува превентивни напади, но дека ќе одговори решително доколку бидат погодени клучни објекти.„Многу пати рековме дека Иран не изведува превентивни напади, но ќе возвратиме силно доколку нашата инфраструктура или економските центри бидат цел“, напиша Пезешкијан.Во обраќањето до државите од Блискиот Исток, тој беше експлицитен дека нивниот избор на позиционирање во кризата ќе има долгорочни последици.„Ако сакате развој и безбедност, не дозволувајте нашите непријатели да ја водат војната од вашите земји“, порача иранскиот претседател.Изјавата доаѓа во момент на нагласени тензии и растечки ризик од поширока регионална ескалација, при што Техеран сигнализира дека секој напад врз витални економски и инфраструктурни точки би добил „силен“ одговор. Во вакви услови, предупредувањето до соседните држави се чита како обид да се спречи отворање нови фронтови преку нивни територии и да се намали просторот за операции на противничките сили во непосредното окружување на Иран.

Свет | пред 2 дена

САД привремено ги укинуваат ограничувањата за превоз на нафта поради војната со Иран

Белата куќа привремено укинува клучни ограничувања за транспорт на нафта, гас и други стоки низ САД, во обид да го ублажи растот на цените на енергенсите предизвикан од конфликтот со Иран.Со изземање од т.н. Џоунс акт, на бродови под странско знаме ќе им се дозволи во следните 60 дена да превезуваат стоки меѓу американските пристаништа. Одлуката ја потврди портпаролката Каролин Ливит во објава на X, наведувајќи дека мерката треба да го олесни протокот на енергенси додека траат напорите за повторно отворање на Ормускиот теснец.„Оваа мерка ќе овозможи клучни ресурси како нафта, природен гас, ѓубрива и јаглен непречено да пристигнуваат во американските пристаништа во наредните 60 дена“, напиша Ливит.Укинувањето на ограничувањата е една од неколкуте опции што администрацијата ги разгледувала за да ја ублажи кризата со снабдување, која доведе до нагло зголемување на глобалните цени на нафтата и поскапување на горивата во САД.Според Џоунс акт, транспортот меѓу американските пристаништа вообичаено мора да се врши со бродови под американско знаме. Енергетските аналитичари оценуваат дека привременото укинување може краткорочно да ги намали цените, но предупредуваат дека САД не може целосно да го надомести недостигот од Блискиот Исток без целосно повторно отворање на Ормускиот теснец.

Свет | пред 1 седмица

„Стратешката автономија“ како празна фраза: војната против Иран ја разголи зависноста на Европа

Масовната американско-израелска воена офанзива против Иран, започната кон крајот на февруари 2026 година, отвори поширока рана од самата блискоисточна ескалација: разоткри колку Европа, и покрај сите декларации, останува политички и безбедносно врзана за одлуките на Вашингтон. Во текст што се чита како дијагноза на континентална слабост, се тврди дека „европската стратешка автономија“ во практика е далеку од реалност – особено кога кризата се префрла од дипломатски соопштенија во воена логистика, санкции и енергетски шокови.Во срцето на критиката стои распадот на европската дипломатска самодоверба, градена со години врз концептот на „мека моќ“ и преговарање. Како симбол на тоа се наведува нуклеарниот договор со Иран од 2015 година, што долго време се третираше како доказ дека глобалните кризи можат да се решаваат со договори, а не со бомби. Но, по американското повлекување од договорот во 2018 година и по воздушните удари на 28 февруари 2026 година, европската улога се сведува на набљудувач – со ограничена способност да ја наметне сопствената агенда.Клучниот парадокс, според анализата, е дека европските лидери јавно покажуваат отпор и дистанца од американската линија, оценувајќи ја војната како проблематична од аспект на меѓународното право, но истовремено немаат ниту институционални механизми, ниту воена сила, ниту внатрешна кохезија за да се спротивстават кога притисокот ќе се претвори во конкретни барања и последици.Во таа рамка, се издвојуваат различни национални позиции што ја кријат и ја откриваат европската неединственост. Шпанија и Италија, според наведувањата, излегуваат со најдиректни пораки против користење национални капацитети за офанзивни операции, додека Франција инсистира на дистанцирање од учество во ударите. Велика Британија, пак, се обидува да балансира – дозволувајќи употреба на бази само за „одбранбени“ цели, без отворено навлегување во напади врз иранска територија. Спротивната линија ја демонстрира Германија, каде стравот од руската закана и потребата од американскиот безбедносен чадор, според текстот, ја туркаат владата да даде широка логистичка поддршка и да прифати улога што ја релативизира европската принципиелност.Економската димензија ја заострува поентата. „Секундарните санкции“ на САД, се нагласува, ги принудуваат европските компании и банки да се повлечат од било каков однос со Иран поради ризикот од губење пристап до американскиот пазар, при што европските заштитни механизми излегуваат како немоќни. Потоа доаѓа енергетскиот удар: падот на прометот низ Ормускиот теснец, скокот на нафтата над 100 долари за барел и растот на цената на гасот за 70 отсто – комбинација што ѝ се заканува на Европа со нов круг рецесија и инфлација.Особено остро е оценет потегот на Вашингтон да суспендира дел од строгите санкции за продажба на руска нафта, со цел да се намалат светските цени на горивата. Во анализата се тврди дека тоа, индиректно, ја засилува руската финансиска моќ и ја остава Европа во позиција да плаќа висока цена за конфликт што политички не го поддржала – додека во исто време се соочува со последиците на сопствените источни граници.На крајот, воената слабост се прикажува како структурен проблем: пренасочувањето на американски логистички ресурси и системи за противвоздушна одбрана кон Блискиот исток ја стеснува поддршката што е клучна и за Украина. Европската одбранбена индустрија, иако во раст, според текстот не може брзо да го надомести тој јаз. Дури и најавените европски иницијативи за вооружување и одбранбени фондови се опишуваат како проекти со ефект „по неколку години“, а не решение за денешните потреси.Пораката што останува, според ова читање на кризата, е дека Европа сè појасно говори дека не сака да биде соучесник во „превентивни“ војни, но сè уште нема сила да го претвори тој став во самостојна политика. Војната против Иран, во тој смисол, не е само надворешна криза, туку и огледало за недовршениот европски проект – помеѓу амбиција и реална зависност.

Свет | пред 1 седмица

До 45 милиони луѓе може да западнат во акутен глад поради конфликтот на Блискиот Исток

До 45 милиони луѓе би можеле да се соочат со акутен глад доколку конфликтот на Блискиот Исток продолжи до јуни, предупреди Светската програма за храна (ВФП) во најновата анализа.Заменик-извршниот директор на организацијата, Карл Скау, изјави во Женева дека ескалацијата на конфликтот веќе влијае врз глобалните пазари, предизвикувајќи раст на цените на храната, нафтата и транспортот, што директно го зголемува ризикот од глад во најранливите региони.„Десетици милиони луѓе би можеле да западнат во акутен глад поради овие економски притисоци“, истакна Скау.Според проценките на ВФП, доколку кризата продолжи, вкупниот број луѓе погодени од акутен глад може да ја надмине сегашната рекордна бројка од 319 милиони.Организацијата предупредува дека најпогодени ќе бидат земјите кои веќе се соочуваат со нестабилност, сиромаштија и зависност од увоз на храна и енергенси.

Свет | пред 1 седмица

(Видео) Иранската Револуционерна гарда му се потсмева на Трамп: „Војната не се добива со твитови“

Портпаролот на иранската Револуционерна гарда, Ебрахим Золфагари, испрати порака на англиски јазик упатена до американскиот претседател Доналд Трамп, во која отворено ги исмева неговите јавни настапи на социјалните мрежи.„Исходот на војната се одредува на терен, а не со твитови. Токму таму каде што вие и вашите сили не се осмелувате ни да се приближите, а за тоа можете само да зборувате на социјалните мрежи“, порача Золфагари. Тој додаде дека конфликтот повеќе прилега да се нарече „епски страв“ отколку „епски гнев“.Иранската Револуционерна гарда претставува елитна гранка на вооружените сили на Иран, формирана по исламската револуција во 1979 година како паралелна безбедносна структура покрај редовната армија. Првично нејзината улога била заштита на револуционерната власт, но со текот на времето израсна во влијателен систем со силно присуство во безбедносниот сектор, политиката и економијата.Командантот на гардата директно одговара пред врховниот верски лидер на Иран, а организацијата има значително влијание во повеќе сектори, вклучително градежништво, телекомуникации, автомобилска индустрија и енергетика. Во нејзин состав делува и формацијата Басиж, која беше ангажирана во задушување на антивладините протести во 2009 година.Во 2019 година, администрацијата на Трамп ја прогласи Револуционерната гарда за терористичка организација. Како одговор, Иран ги означи САД како „државен спонзор на тероризмот“, а американските сили во регионот како терористички групи.Револуционерната гарда и понатаму се смета за сериозна безбедносна закана од страна на американските сојузници на Блискиот Исток. Бахреин и Саудиска Арабија ја ставија на листата на терористички организации во 2018 година, додека Европската Унија го направи тоа оваа година, по насилното задушување на протестите во Иран.

Свет | пред 1 седмица

Пентагон најави „најинтензивен ден“ на напади врз Иран

Соединетите Американски Држави најавија значително засилување на воените напади врз Иран, додека конфликтот продолжува да се шири низ Блискиот Исток.Американскиот министер за одбрана Пит Хегсет изјави дека денешниот ден ќе биде „најинтензивниот“ од почетокот на операцијата, со најголем број борбени авиони, бомбардери и напади врз цели во Иран.Во меѓувреме, висок ирански безбедносен функционер испрати остра порака до американскиот претседател Доналд Трамп, предупредувајќи го да биде внимателен „за да не биде елиминиран“, откако Трамп претходно предупреди дека никој не смее да го прекине протокот на нафта низ Ормускиот теснец.И покрај ескалацијата на конфликтот, цените на нафтата почнаа да паѓаат по вчерашниот врв кога достигнаа речиси 120 долари за барел.На терен, цивилите во Иран сведочат за силни напади. Жителка на иранскиот град Караџ изјави дека почувствувала „сенка на смртта“ откако напад погодил област во близина на нејзиниот дом.Во северен Израел денес биле активирани најмалку 30 предупредувања за пристигнување ракети и беспилотни летала, поради што милиони луѓе во делови од земјата биле принудени да побараат засолниште.Нови напади пријавија и Катар и Обединетите Арапски Емирати.Во меѓувреме, британското Министерство за одбрана соопшти дека подготвува уште еден воен брод за можно распоредување во источниот Медитеран. Разурнувачот „Ејч-Ем-Ес Драгон“ се очекува да го напушти пристаништето Портсмут во наредните денови.

Свет | пред 2 седмици

Војната со Иран ѝ носи милиони на Русија од извоз на нафта и гас

Актуелната воена криза на Блискиот Исток ѝ овозможува на Русија да остварува значително поголеми приходи од извоз на нафта и гас, оценуваат енергетски аналитичари.Според нив, нарушувањето на глобалното снабдување со нафта и растот на цените на енергенсите, како и делумното олеснување на санкциите за руската нафта, создаваат поволни услови за руската економија.Анализата на тинк-тенкот Центар за истражување на енергија и чист воздух покажува дека една недела по почетокот на американско-израелските воздушни напади врз Иран на 28 февруари, просечните дневни приходи на Русија од извоз на фосилни горива достигнале околу 510 милиони евра дневно, што е за 14 проценти повеќе од просекот во февруари.Аналитичарот Ваибхав Рагунандан од Центарот предупредува дека приходите би можеле дополнително да растат доколку кризата продолжи.„Во изминатата недела има огромен ненадеен раст на приходите и тие ќе продолжат да се зголемуваат со текот на времето. Колку подолго трае оваа криза, толку е подобро за Русија“, изјави тој за Би-Би-Си.Според Рагунандан, ваквата ситуација претставува сериозен удар за напорите за поддршка на Украина, бидејќи растот на приходите од енергенси значително ја зајакнува руската воена економија.Во моментов, приходите од нафта и гас сочинуваат приближно една четвртина од буџетските приходи на руската држава, покажуваат податоците на Центарот за истражување на енергија и чист воздух.

Свет | пред 2 седмици

Бугарија бара податоци за засолништата: проверка на бункерите и подготвеноста по зголемени регионални тензии

Бугарските власти започнаа со прибирање информации за бројот и состојбата на засолништата од бомби, поради растечки безбедносни тензии во регионот, пишува српски „Телеграф“. Во таа насока, регионалниот управител на Варна побарал преглед на капацитетите и техничката исправност на засолништата на територијата на регионот, со цел да се добие појасна слика за нивната употребливост во евентуална вонредна состојба.Според наводите во текстот, низ државата постојат повеќе објекти што историски биле наменети за заштита на населението, но клучното прашање е во каква состојба се денес. Како пример се посочува подземен бункер во софискиот округ Лозенец, за кој се наведува дека последен пат бил користен за време на Втората светска војна, а со години е запуштен.Во описот на објектот се споменуваат коридори со ознаки кон различни простории, како и остатоци од канализациски и вентилациски системи. Се наведува дека просторот е обемен, со два влеза и повеќе простории што личат на менза, санитарии и работни простории, додека доминантни се долгите ходници.Градоначалникот на округот, Константин Павлов, ја нагласува неизвесноста околу реалната функционалност на ваквите објекти, иако оценува дека би можеле да примат неколку стотини луѓе – но дека прашањата за вентилација и осветлување би морале да се решат пред евентуална употреба. Во истиот контекст се споменува и идеја бункерот во иднина да се пренамени во културен простор.Како најголемо засолниште од ваков тип во земјата, стручњаци го посочуваат метрото во Софија, со над 50 километри тунели. Според изјавата на директорот на Метрополитен, во случај на вонредна состојба би се користеле не само пероните, туку и тунелите, при што капацитетот би зависел и од конкретните потреби на луѓето што би се згрижувале.Се наведува и пример од Благоевград, каде еден од бункерите се наоѓа под станбена зграда и е изграден во 1960-тите. Новинар кој живее над објектот тврди дека со години никој не влегол во него и дека останал заклучен, иако во минатото бил предмет на одредени адаптации и опремување.Според податоци што се цитираат во текстот, во Бугарија има 247 засолништа во состојба што овозможува употреба. Од нив, 18 се оценети како технички добри и подготвени за итна употреба, додека 229 се во задоволителна состојба и би можеле да се доведат во подготвеност во рок од една недела.Во истиот контекст се споменуваат и потези поврзани со противвоздушна и противракетна заштита во регионот, при што се наведува дека грчкиот министер за одбрана Никос Дендијас соопштил за преместување на една батерија „Патриот“ на северот на Грција, со цел да се зајакне одбраната што покрива и дел од бугарската територија. Дополнително, се споменува и распоредување на два авиона Ф-16 на северен грчки аеродром и испраќање високи офицери во оперативниот центар на бугарските вооружени сили во Софија, како мерки што, според изјавите, се преземаат по барање на бугарската страна.

Свет | пред 3 седмици

Војната во Иран за земјите од Блискиот Исток станува се поголем проблем

Американско-израелската војна против Иран сè посилно ја потресува безбедносната и политичката рамнотежа на Блискиот Исток, со видливи последици од Ирак и Либан до Бахреин. Наместо да остане ограничен на фронтот, конфликтот почнува да ги проверува лојалностите во заедниците, да ги напрега институциите и да отвора простор за локални пресметки што лесно можат да прераснат во поширока ескалација.Во анализите што кружат во регионот доминира предупредувањето дека кризата се храни од повеќе жаришта истовремено: политички притисоци врз владите, секташки тензии меѓу сунитските и шиитските заедници, како и активирање паравоени структури што дејствуваат преку граници. Во таква атмосфера, секоја нова воена или политичка одлука има потенцијал да произведе „ланчана реакција“ во соседните држави.Особено чувствителна е состојбата во Ирак, каде што по убиството на иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, се интензивираа протестите пред американската амбасада во Багдад. Дел од демонстрациите се претворија во насилни, а паравоени формации поврзани со Иран, според проценките на набљудувачи, играат улога во мобилизацијата на улицата и во притисокот врз државниот апарат.Напнатоста се прелеа и кон безбедносната инфраструктура: во повеќе наврати беа цел на напади американски бази и објекти, како и локации во Ирачки Курдистан. Дополнителен товар се и шпекулациите дека САД би можеле да поддржат ирански Курди во можен бунт внатре во Иран — сценарио што го става Курдистан во незгодна позиција меѓу сопствените безбедносни интереси, односите со Багдад и ризикот од ирански одмазднички удари. Курдските опозициски партии, кои имаат канцеларии во регионот, демантираат дека нивни борци преминуваат во Иран, но самото постоење на такви гласини ја крева цената на секоја погрешна проценка.Во Бахреин, малата заливска монархија со сунитско владејачко семејство и шиитско мнозинство (според проценки нешто над половина од населението), протестите против војната добија поостар карактер. Властите реагираа со апсења поради објави на интернет и наводно „изразување сочувство“ со Иран, што повторно ја отвори старото прашање за тоа колку е тенка линијата меѓу контрола на јавниот ред и продлабочување на политичката фрустрација.Либан, пак, се соочува со уште покомплексна криза. Војната ги заостри односите меѓу либанската влада и Хезболах — моќна шиитска вооружена и политичка сила поврзана со Иран. Израел и САД бараат разоружување на Хезболах, на што организацијата се спротивставува, додека и либанската влада се обидува да го намали неговото воено дејствување за да избегне нови одмазднички упади и бомбардирања. Но националната армија нема доволно капацитет да го наметне тоа, создавајќи опасна пат-позиција.По ракетирањето од страна на Хезболах кон Израел и силниот израелски одговор, либанската влада на 2 март донесе забрана за сите воени и безбедносни активности на групата — чекор што, според проценките, го приближува ризикот од директна конфронтација меѓу државните сили и Хезболах, сценарио што долго време се избегнуваше. Паралелно, расте и општествениот притисок: дел од јавноста, вклучително и од шиитската заедница, сè почесто ја доведува во прашање цената на ескалацијата, особено по масовните раселувања и наредбите за евакуација во јужен Либан.Во регионалниот контекст, клучно прашање е дали ќе има нови „секундарни фронтови“. Аналитичарите предупредуваат дека смртта на Али Хамнеи има силна емоционална и религиска тежина за дел од шиитските групи и дека тоа може да ја засили подготвеноста за радикални потези. Сепак, не сите организации и движења го гледаат врховниот лидер низ истиот религиски авторитет, што значи дека реакциите ќе варираат од земја до земја.Сè на сè, конфликтот сè помалку личи на изолиран судир и сè повеќе на процес што ги активира најкревките линии во регионот: од прашања на идентитет и влијание, до борби за институционална контрола и безбедносни пресметки. За државите на Блискиот Исток, растечкиот предизвик е да спречат домашните тензии да станат продолжена рака на една поширока, неконтролирана регионална конфронтација.

Свет | пред 3 седмици

Германија ги повлекува дополнителните сили од Блискиот Исток по ескалацијата на војната со Иран

Германија почна повлекување на дополнителни сили на Бундесверот од Блискиот Исток, поради влошената безбедносна состојба што ја следи ескалацијата на војната меѓу САД и Израел против Иран. Информацијата денеска, 6 март 2026 година, ја потврдил воен портпарол за „Ројтерс“, наведувајќи дека одлуката е донесена поради ризиците на терен.Според достапните информации, повлекувањето ја опфаќа и германската компонента распоредена во рамките на мировната мисија на ОН – UNIFIL во Либан, каде што безбедносната слика се оценува како непредвидлива. На ова, како што се посочува, му претходело и значително намалување на германското присуство во Ербил, на северот на Ирак.Германската новинска мрежа RND, која прва извести за дел од деталите, наведува дека дел од германските војници стационирани во Бахреин веќе се вратиле во татковината, додека се водат подготовки за повлекување од Кувајт. Воениот портпарол, според „Ројтерс“, не сакал да ги коментира овие наводи.Во исто време, според истото известување, се разгледува и преместување на германски војници и дипломатско-административен персонал од амбасадата во Багдад кон Јордан, иако германското Министерство за надворешни работи не одговорило на барањето за коментар.Во регионот, според проценките што се наведуваат во извештаите, се распоредени околу 500 германски војници, најмногу во Ирак и Јордан. Германските власти претходно веќе презеле чекори за намалување на одредени контингенти и преместување дел од персоналот од воени кампови, токму поради растечките безбедносни ризици.

Свет | пред 3 седмици

Стравувања од светска војна: Овие земји се сметаат за потенцијални засолништа

По американско-израелските напади врз Иран и возвратните удари низ Блискиот Исток, растат стравувањата од поширока ескалација што би можела да прерасне во глобален конфликт. Во јавноста сè почесто се споменуваат и војната меѓу Русија и Украина, како и тензиите околу Тајван, како потенцијални жаришта што би можеле да ја запалат искрата на светска војна.Во такво сценарио, најголемите и најнаселените држави би биле најверојатни цели. Сепак, според анализи пренесени од британските медиуми, постојат земји и територии кои, поради изолираност, неутралност или самoodржливост, би можеле да понудат релативна безбедност.На листата од 11 потенцијално најбезбедни места се наоѓаат:Антарктик – Огромна ледена површина, далеку од геополитичките центри на моќ. Иако изолираноста е предност, екстремната клима претставува сериозен предизвик за опстанок.Исланд – Често рангиран меѓу најмирните држави во светот, со долга традиција на неучество во модерни војни и географска изолираност.Нов Зеланд и Австралија – Земји со стабилни институции и развиено земјоделство. Експертите посочуваат дека јужната хемисфера би можела полесно да одржи производство на храна во услови на нуклеарна зима.Тувалу – Мала пацифичка островска држава со околу 11.000 жители, оддалечена од големите сили и потенцијалните фронтови.Аргентина – Големи земјоделски површини и резерви на пченица, што овозможуваат одреден степен на самодржливост.Бутан – Планинска земја што традиционално се стреми кон неутралност и ограничено меѓународно вклучување.Швајцарија – Симбол на неутралноста, со развиена инфраструктура и традиција на избегнување директно учество во конфликти.Индонезија – Голема островска држава која историски настојува да остане надвор од глобалните воени судири.Чиле – Долга територија со богати природни ресурси и пристап до океан, што може да обезбеди одредена одржливост.Фиџи – Изолирана островска држава со природни ресурси и мала веројатност да биде примарна цел.Јужна Африка – Земја со значајни земјоделски капацитети и извори на вода, што би можеле да овозможат самостојно функционирање во кризни услови.Иако ваквите анализи остануваат хипотетички, тие ја отсликуваат растечката глобална несигурност и прашањето колку светот е подготвен за евентуална ескалација од регионален во глобален конфликт.

Магазин | пред 3 седмици

(Видео) Трамп и неговите соработници не можат да се договорат дали се во војна или не

Емитувањето на Newsnight на CNN вчера прикажа монтажа која ги истакнува контрадикторните пораки на Доналд Трамп и членови на неговата администрација за американско-израелските воени удари врз Иран, како и за тоа дали тие сметаат дека САД моментално се во војна.Прилогот започна со признавањето на Трамп дека постојат ризици, при што рече:Може да има жртви, тоа често се случува во војна.Потоа беше прикажан сенаторот Линзи Греам, републиканец од Јужна Каролина, кој изјави дека тоа „технички“ можеби и не е војна.Следуваше изјавата на министерот за одбрана, Пит Хегсет: Ние не ја започнавме оваа војна, но под Доналд Трамп ќе ја завршиме.По него, сенаторот Марквејн Мулин, републиканец од Оклахома, инсистираше:Ова не е војна, ние не објавивме војна.Монтaжата потоа се врати на Хегсет, кој тврдеше дека Америка ја поставува „агендата на оваа војна, од почеток до крај“, додавајќи:Војната е пекол и секогаш ќе биде.„Конгресмените што ги видовте во овој исечок се уверени дека ова не е војна, бидејќи тоа би значело дека требало претходно да си ја завршат својата работа и да го одобрат тоа“, рече водителката Еби Филип по емитувањето на прилогот.Но, изгледа дека сепак сме во војна“, заклучи таа.

Свет | пред 3 седмици

Зошто војните напади често почнуваат за викенд?

Нападот на Израел и Соединети Американски Држави врз Иран, кој започна во саботата наутро, повторно ја отвори дилемата зошто голем дел од воените операции низ историјата започнуваат токму за време на викенд. Според информациите што ги пренесува N1, нападот бил насочен кон иранскиот врховен лидер Али Хамнеи. Иако првично бил планиран за сабота навечер, терминот бил поместен во утринските часови поради промена во неговиот распоред, што условило и измена на времето на нападот.Историјата покажува дека ваквиот избор на термин не е исклучок. Американската операција во Венецуела, во која беше уапсен и префрлен во САД претседателот Николас Мадуро, се случи во сабота, на 4 јануари. Во сабота, на 14 април 2017 година, САД со сојузниците, под водство на тогашниот претседател Доналд Трамп, го бомбардираа Дамаск и објекти поврзани со сириската програма за хемиско оружје. Терористичкиот напад на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година, со кој започна двегодишната војна во Газа, исто така се случи во сабота.И постарите примери го потврдуваат истиот образец. Германија ја нападна Полска во петок, на 1 септември 1939 година, со што започна Втората светска војна. Јапонскиот напад врз американската база во Перл Харбор се случи во недела, на 7 декември 1941 година. Руската инвазија врз Украина започна во четврток, на 24 февруари 2022 година, но со полн интензитет продолжи веќе следниот ден, на прагот на викендот.Надворешнополитичкиот аналитичар Денис Авдагиќ оценува дека изборот на сабота не се должи само на воена тактика, туку и на пошироки пресметки. Според него, нападите за викенд овозможуваат „купување време“ – првичниот шок е силен, но реакциите на пазарите и јавноста се одложуваат. Берзите не работат со полн капацитет, медиумските редакции функционираат со намален состав, а политичките реакции доаѓаат побавно. До понеделник, почетната паника делумно се смирува и состојбата се анализира порезервирано.Во конкретниот случај, доколку нападот врз Иран се случел среде работна недела, цената на нафтата, според проценките, можела да забележи далеку понагло зголемување. Тоа, сепак, не значи дека пазарните потреси се исклучени и во наредните денови.Одлуките за почеток на воена операција не се носат импулсивно. Се координираат воени и дипломатски структури, се анализираат економските последици и се предвидуваат медиумските и политичките реакции. Во современото војување, стратегијата не се ограничува само на воените цели, туку опфаќа и управување со информациите, јавната перцепција и глобалните пазари.Во таа поширока слика, изборот на викенд како момент за почеток на нападот ретко е случаен. Тој е дел од внимателно пресметана комбинација на изненадување, психолошки ефект и контрола врз темпото на реакциите.

Свет | пред 4 седмици

Израелскиот амбасадор во Германија: Иран се обидува да ја вовлече Европа во војна

Израелскиот амбасадор во Германија, Рон Просор, денеска го обвини Иран дека се обидува да ја вовлече Европа во војна на Блискиот Исток.Нападот со дрон врз британската воена база на Кипар покажува дека Иран се обидува да ја вовлече Европа во борбите“, изјави Просор во Берлин за германската новинска агенција ДПА.Тој изрази надеж дека „Европа ќе го регистрира овој напад“ и соодветно ќе реагира.Како и во која мера ќе реагира Европа – тоа е одлука што мора да ја донесат европските држави“, рече Просор.Посочи на член 42 од Договорот за Европската Унија, кој предвидува поддршка од сите земји-членки во случај на напад врз една од нив.Кипар е дел од Европа и затоа постои одговорност да се брани Кипар“, нагласи тој.Просор рече дека Европа предолго се потпирала на преговорите со Иран.Режимот на мулите 47 години преговараше со Европа, раскажуваше приказни од ‘Илјада и една ноќ’ и ја влечеше Европа за нос. На крајот од тоа не произлезе ништо“, заклучи Просор.

Свет | пред 4 седмици

„Политико“: Западните земји сè повеќе веруваат дека светот се движи кон глобална војна

Западните земји сè повеќе веруваат дека светот се движи кон глобална војна, според анкетата на „Политико“, во која се детално опишани растечката загриженост на јавноста за ризиците и трошоците од новата ера на конфликти.Во сите пет анкетирани земји – САД, Канада, Велика Британија, Франција и Германија – огромното мнозинство испитаници веруваат дека светот станува сè поопасен. Американските, канадските, француските и британските испитаници веруваат дека избувнувањето на Третата светска војна во следните пет години е се поверојатно.Уделот на гласачите кои предвидуваат нов глобален конфликт нагло се зголеми откако независните анкетари „Паблик Фирст“ го поставија прашањето во март 2025 година. „Променливите ставови на западната јавност за помалку од една година одразуваат драматичен пресврт кон понесигурен свет, каде што војната се смета за веројатна, а сојузите нестабилни“, рече Себ Рајд, раководител на анкетите во „Паблик Фирст“.Но, анкетата на „Политико“, исто така, откри ограничена подготвеност кај западната јавност да направи жртви за да плати за повисоки воени трошоци. Иако во принцип постои широка поддршка за зголемување на буџетите за одбрана во Велика Британија, Франција, Германија и Канада, таа поддршка нагло опадна кога луѓето дознаа дека тоа може да значи преземање поголем национален долг, намалување на други услуги или зголемување на даноците.„Нашите анкети покажуваат дека растечката загриженост за војната не им дава дозвола на лидерите да трошат многу за одбрана“, рече Рајд. „Ако ништо друго, гласачите сега се помалку подготвени да направат компромиси потребни за подобрување на воената безбедност. Така, европските лидери се оставени во нестабилна ситуација – не можат да се потпрат на САД, не можат да го користат тоа како причина за инвестирање во земјата и се под поголем притисок итно да го решат ова за свет каде што конфликтот изгледа поблизок отколку порано.“Наодите, врз основа на анкети на повеќе од 2.000 гласачи во секоја земја помеѓу 6 и 9 февруари, го откриваат предизвикот со кој се соочуваат лидерите на НАТО додека се обидуваат да ја зајакнат безбедноста во време кога јавните финансии се затегнати, пишува „Политико“.Таа борба ќе ги обликува дискусиите меѓу политичарите од целиот свет додека патуваат во Германија за годишната Минхенска безбедносна конференција, која започнува во петок.Без знаци за непосреден крај на четиригодишната тотална војна на Русија против Украина и без воена акција на САД во Иран, Сирија, Венецуела и Африка под водство на претседателот Доналд Трамп, многу гласачи гледаат растечки ризик од глобален конфликт.Овој модел е особено очигледен во Обединетото Кралство, каде што 43 проценти веруваат дека нова светска војна е „веројатна“ или „многу веројатна“ да избувне до 2031 година – во споредба со 30 проценти во март 2025 година. Речиси половина од Американците – 46 проценти – веруваат дека нова светска војна е „веројатна“ или „многу веројатна“ до 2031 година – во споредба со 38 проценти минатата година. Меѓу петте земји, само луѓето во Германија мислат дека трета глобална војна е малку веројатна во следните пет години.Русија се смета за најголема закана за мирот во Европа, додека Канаѓаните ја гледаат Америка на Трамп како најголема безбедносна закана. Во Франција, Германија и Велика Британија, како втора најголема закана се сметаат САД, кои испитаниците ги наведуваат многу почесто отколку Кина.Мнозинството гласачи во Франција, Германија, Велика Британија и Канада рекоа дека нивната земја треба да троши повеќе за одбрана, а овој став е најсилен во Велика Британија и Канада.

Свет | пред 1 месец

Москва: Русија продолжува со војната

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Украина сѐ уште не се согласува на повлекување на трупите од Донбас и дека затоа Русија ја продолжува својата специјална воена операција.„На Украина ѝ се отворени вратите за мирно решение на конфликтот, но додека официјален Киев не донесе соодветни одлуки, Русија ја продолжува својата специјална воена операција“, изјави Песков.Тој додаде дека ставот на Русија е кристално јасен и дека тоа добро го разбираат и киевскиот режим и американските посредници, на кои Русија им е „благодарна за вложените напори“.„Русија останува отворена. Нашиот став е кристално јасен. Добро го разбираат и киевскиот режим и американските преговарачи. Додека режимот во Киев не донесе соодветни одлуки, специјалната воена операција продолжува, а нашите единици напаѓаат цели за кои се верува дека се поврзани со украинскиот воен комплекс“, истакна Песков.Песков додаде дека Кремљ нема намера денес да објавува какви било соопштенија за резултатите од трилатералните преговори во Абу Даби.„Времето за почеток на работата на трилатералната група во Абу Даби го одредуваат делегациите на терен“, рече Песков.Преговарачкиот процес во трилатерален формат – Украина, Соединетите Американски Држави и Русија – се одржува денес во Абу Даби. Преговорите се одвиваат зад затворени врати, без присуство на новинари, изјави извор за РИА Новости.

Свет | пред 1 месец

Зеленски: Крајот на војната ќе зависи од американските безбедносни гаранции

Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека крајот на војната ќе биде утврден преку договор за безбедносни гаранции од страна на Соединетите Американски Држави.Рускиот заменик-министер за надворешни работи, Сергеј Рјапков, потсети дека ова прашање веќе му било споменато на поранешниот американски претседател Доналд Трамп во Енкориџ. Тој додаде дека рускиот претседател Владимир Путин му предложил следниот состанок да се одржи во Москва, но истакна дека најавената иницијатива нема понатамошен практичен развој.Во меѓувреме, Европската Унија воведе ограничена слобода на движење за руските дипломати. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, оцени дека раководството на ЕУ е неспособно да гледа во иднината и порача дека Русија никогаш нема да преговара со министерката за надворешни работи на Естонија, Каја Калас.

Свет | пред 2 месеци

Кремљ: Имавме телефонски разговори со администрацијата на Трамп

Советникот на Кремљ за надворешна политика, Јуриј Ушаков, телефонски разговарал со претставници на американската администрација откако Москва ги добила нивните предлози за можен мировен договор за војната во Украина, соопшти денес Кремљ.Ушаков остварил телефонски контакти со неколку членови на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп, изјави портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, без да наведе кога точно се одржале разговорите. Претставникот на рускиот претседател Владимир Путин, Кирил Дмитриев, ги донел копиите од американските предлози во Москва по средбата во Мајами за време на викендот, а Кремљ во моментов ги анализира деталите, додаде Песков.„Информациите се анализираат и во име на претседателот Путин беше остварен контакт меѓу претставници на администрациите на Русија и САД“, изјави Песков. „Договорено е продолжување на дијалогот“, додаде тој. На прашањето како Кремљ гледа на документите, Песков одговори дека не сака да коментира, бидејќи Русија смета дека тоа би можело да ги поткопа разговорите.Трамп задутре ќе се сретне со Зеленски?Американскиот претседател Доналд Трамп задутре во својата резиденција Мар-а-Лаго ќе се сретне со украинскиот претседател Володимир Зеленски, објави новинарот Барак Равид од порталот „Аксиос“ на платформата Икс, повикувајќи се на украински претставник.

Свет | пред 3 месеци

(Видео) „Година на пресврт беше 2025“: Путин вели дека напад на Русија врз Европа е голема лага

Рускиот претседател Владимир Путин денеска изјави дека руските сили ја презеле стратешката иницијатива по целата линија на фронтот во Украина и најави проширување на таканаречената тампон-зона. Тој тврди дека руската армија има иницијатива, дека во текот на 2025 година зазела повеќе од 300 населени места и дека е подготвена да ја забрза офанзивата, пишува „Кијив пост“.Говорејќи на седница на колегиумот на руското Министерство за одбрана, Путин оцени дека 2025 година претставува „значајна пресвртница“ во воената кампања. Според него, руските сили се способни да ги интензивираат офанзивните операции на „стратешки важни подрачја“ од фронтот.„Руските вооружени сили го кршат отпорот на непријателот, вклучително и нивните елитни единици обучени во западни воени центри“, изјави Путин.Тој се пофали и со модернизацијата на морнарицата, наведувајќи дека руската воена морнарица во 2025 година добила нови подморници, како и 19 површински бродови и помошни пловила.Путин изјави дека Русија успешно ги тестирала крстосувачката ракета на нуклеарен погон „Буревестник“ и подводниот дрон на нуклеарен погон „Посејдон“, нагласувајќи дека тие системи „веќе постојат“ и дека ќе продолжат да се унапредуваат. Додаде дека друг систем, ракетата „Орешник“, ќе биде „ставена во борбена готовност до крајот на годината“.Истовремено, Путин ги отфрли предупредувањата за можен руски напад врз Европа како „лаги и бесмислици“. Тој ги обвини европските политичари дека поттикнуваат хистерија и „внесуваат страв кај луѓето“ за наводно неизбежна конфронтација со Русија.И покрај тоа, Путин повтори дека Москва има намера да ја прошири безбедносната тампон-зона на територија на Украина и инсистираше дека „целите на СВО ќе бидат постигнати“, користејќи го кремљовскиот термин за војната против Украина.

Свет | пред 3 месеци

Европа и САД ги финализираат деталите на договорот за крај на војната во Украина: Формирање мултинационални сили се дел од пакет мерките

Деталите за безбедносните гаранции за Украина — кои треба да ја отворат патеката кон траен мир и крај на руската агресија — интензивно се усогласуваат меѓу европските лидери, Вашингтон и Киев. На синоќешната средба во Берлин, групата највисоки европски претставници првпат јавно потврди дека се разгледува формирање мултинационални сили предводени од Европа и поддржани од САД, како дел од поширокиот пакет мерки за стабилизирање на украинската држава по завршувањето на војната.Во заедничката изјава се нагласува дека овие сили би имале повеќеслојна улога: обнова на украинските вооружени капацитети, заштита на украинското небо и поддршка за побезбедни мориња, со можност да дејствуваат и директно на украинска територија. Со ова би се зајакнала оперативната способност на Украина во периодот по постигнувањето на мировен договор.Изјавата ја потпишаа претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, германскиот канцелар Фридрих Мерц, францускиот претседател Емануел Макрон, финскиот претседател Александер Стуб, премиерките на Данска и Италија Мете Фредериксен и Џорџа Мелони, како и премиерите на Велика Британија, Полска, Норвешка, Холандија и Шведска — Кир Стармер, Доналд Туск, Јонас Гар Сторе, Дик Схоуф и Улс Кристершон.Лидерите подвлекуваат дека безбедноста, суверенитетот и долгорочниот просперитет на Украина се составен дел од заедничката евроатлантска стабилност. Украинскиот народ, се наведува, мора да добие гаранции за независна иднина, ослободена од заканата од нова руска агресија.Посебно внимание е посветено на напредокот што го постигна американскиот претседател Доналд Трамп во рамки на своите напори да ги обликува предусловите за праведен и долготраен мир. Европските лидери ја поздравуваат неговата интензивна координација со тимот на украинскиот претседател Володимир Зеленски и со европските преговарачи.Тие изразуваат согласност да работат заедно со Трамп и Зеленски во дефинирање мировен договор што ќе ги заштити украинскиот суверенитет и европската безбедност. Во документот се потенцира „силната конвергенција“ меѓу САД, Европа и Украина.Како дел од договорот, државите се подготвени да обезбедат робустни безбедносни гаранции и економска поддршка за закрепнување на Украина, дополнети со обврска за долгорочна изградба на армиски капацитети. Според изјавата, Украина треба да задржи мирновременско ниво на вооружени сили од околу 800.000 лица, со цел да може ефикасно да одвраќа идни конфликти и да ја брани својата територија.

Свет | пред 3 месеци

Трамп: Путин испраќа сигнал дека сака крај на војната, но преговорите заглавени

Американскиот претседател Доналд Трамп вечерва изјави дека неговиот руски колега Владимир Путин „покажува желба“ конфликтот во Украина да заврши, но призна дека разговорите во Москва не донеле никакво придвижување.„Тој би сакал да ја заврши војната,“ им рече Трамп на новинарите во Белата куќа, коментирајќи ги најновите дипломатски активности.Изјавата следи по посетата на Москва, каде што Путин се сретна со специјалниот пратеник на САД Стив Виткоф и со Џеред Кушнер, зетот на Трамп и негов неформален советник. Двајцата во Кремљ ја презентирале ревидираната верзија на американскиот предлог-план за ставање крај на конфликтот.Москва останува непопустливаИако средбата, според Трамп, била „добра“, американската страна признава дека не е направен исчекор. Русија одбила да прифати клучни точки од предлогот, меѓу нив и барањето да се предаде дел од украинската територија која воопшто не е под контрола на Москва.Трамп потврди дека вечерта пред прес-конференцијата разговарал со Виткоф и Кушнер.„Она што можам да го кажам е дека имале прилично добар состанок со претседателот Путин. Ќе видиме,“ рече тој, нагласувајќи дека е рано за процени.На прашањето дали Кремљ навистина цврсто одбил компромис, Трамп одговори дека не знае детали од позицијата на Москва:„Не знам што прави Кремљ. Знам само дека разговорите поминале добро. Што ќе произлезе од тоа, ќе видиме. Сепак, за танго треба двајца.“

Свет | пред 3 месеци

Москва и Вашингтон без напредок, мировната формула за Украина засега нема успех

Мисијата на американските пратеници во Москва заврши без договор. Посетата на Стив Виткоф, главниот преговарач на Доналд Трамп, и Џаред Кушнер, што требаше да внесе брзина во мировните разговори за Украина, само ја истакна длабоката дистанца меѓу двете страни. Пет часа разговори со Владимир Путин не беа доволни за да се затвори ниту едно од спорните прашања.Според Кремљ, средбата била „работна и отворена“, но американскиот предлог – веќе преработуван неколку пати на барање на Киев и европските држави – сè уште содржи точки што Русија ги смета за недозволиви. Американската делегација не даде ниту една изјава по напуштањето на Москва.Неколку часа пред средбата, Путин испрати најостра порака до европските лидери во последните месеци. Тој ги обвини дека живеат „под илузија“ дека Русија може да биде стратешки поразена и повтори дека Москва „не планира војна со Европа“, но дека ќе реагира ако европските држави „ја отворат таа врата“.Овие пораки го засилија впечатокот дека Кремљ сака поголема дистанца од европските модификации на американскиот план, кои Киев ги турка како услов за прифатлив договор.Русија и Украина остануваат најдалеку токму таму каде што е тешко да се најде компромис: контрола на териториите и идните безбедносни гаранции. Москва инсистира Киев да се откаже од дел од својата територија, а Украина бара гаранции што би ја спречиле нова руска офанзива – вклучително и гаранции што Кремљ ги смета за провокација.Европските партнери, пак, имаат свои, често различни позиции за тоа што е прифатлив мир, па мировниот документ се менуваше неколку пати во само неколку недели. Кремљ призна дека има делови што можат да бидат основа за договор, но високите руски претставници велат дека компромис „сè уште не е видлив“.

Свет | пред 3 месеци

Војните ја зголемуваат продажбата: производителите на оружје со историски највисоки приходи

Производителите на оружје ширум светот во 2024 година оствариле рекордни приходи, поттикнати од војните, зголемените геополитички тензии и растечките буџети за одбрана, покажуваат најновите податоци на Штокхолмскиот меѓународен институт за мировни истражувања (СИПРИ). Според извештајот, сто најголеми светски одбранбени компании забележале раст од 5,9 проценти на годишно ниво, достигнувајќи вкупни приходи од околу 679 милијарди долари – највисока бројка досега.Побарувачката за вооружување нагло порасна како последица на војната во Украина, воениот конфликт во Газа и зголеменото чувство на несигурност во повеќе региони. Многу компании во изминатата година ги проширија капацитетите, отворија нови фабрики или купија конкурентски фирми со цел да одговорат на барањата на пазарот.САД остануваат доминантна сила во одбранбената индустрија: 39 од 100 најголеми компании се американски, а нивните приходи пораснале на 334 милијарди долари – речиси половина од глобалниот вкупен износ. На врвот се Lockheed Martin, RTX и Northrop Grumman. За првпат на листата се појави и SpaceX на Илон Маск, чијшто одбранбен сегмент ги удвоил приходите на 1,8 милијарди долари.Во Европа, вкупната продажба на оружје (исклучувајќи ја Русија) пораснала за 13 проценти и достигнала 151 милијарда долари, пред сè поради големата побарувачка поврзана со украинскиот конфликт и силната перцепција за руска закана. Германските Rheinmetall, ThyssenKrupp, Hensoldt и Diehl заедно бележат раст на приходите од 36 проценти.Рускиот напад врз Украина истовремено доведе до зголемување на приходите кај производителите од двете страни. Украинскиот Укроборонпром има раст од 41 проценти, а руските Ростех и United Shipbuilding Corporation заработиле 31,2 милијарди долари – 23 проценти повеќе од лани, и покрај санкциите и недостигот од компоненти.Израелските одбранбени компании, и покрај критиките за операциите во Газа, оствариле раст од 16 проценти, достигнувајќи 16,2 милијарди долари, а интересот за израелски системи останува висок.Кинеската индустрија, пак, забележала пад од 10 проценти поради низа корупциски скандали во процесите на набавка, што довело до одложување или откажување големи договори. Азија и Океанија, и покрај растот во Јапонија и Јужна Кореја, вкупно бележат пад од 1,2 проценти, што ги прави единствениот регион со намалена продажба.Од Greenpeace предупредуваат дека Европа станува „жариште на глобалното повторно вооружување“ и дека рекордното трошење за одбрана ја води планетата „во погрешна насока“.СИПРИ ги следи глобалните приходи од оружје од 1989 година, а податоците за кинеските компании ги вклучува од 2015 година.

Свет | пред 3 месеци

Брисел се налути на САД: Планот на Трамп за Украина се толкува како целосна отстапка кон Москва

Европските институции со силно негодување реагираа на најновиот обид на американскиот претседател Доналд Трамп да понуди рамка за запирање на војната во Украина. Во европските дипломатски кругови доминира оцената дека предложените мерки му одат во прилог на Кремљ и дека секое намалување на поддршката за Киев би му дало дополнителен ветер во грб на Владимир Путин.Шефицата на европската дипломатија, Каја Калас, јасно стави до знаење дека документот што циркулира меѓу сојузниците – наведуван како нацрт со 28 точки – не може да опстане без одобрение од украинската страна и без усогласен став на европските партнери. Таа потсети дека мирот не може да се постигне ако наметнатите решенија ја казнуваат државата што е нападната, наместо агресорот.Според информациите објавени во западните медиуми, американскиот предлог вклучува територијални отстапки од страна на Украина, намалување на украинските вооружени капацитети и ограничување на дел од воената опрема. Овие точки предизвикаа остри реакции во Брисел, каде доминира ставот дека Украина не смее да биде принудена да се откаже од сопствениот суверенитет како услов за мир.Калас повтори дека секоја иницијатива за запирање на конфликтот мора да ја зајакне, а не да ја ослаби Киевската влада, нагласувајќи дека притисокот треба да се насочи кон страната што ја започна агресијата, а не кон државата што се брани.

Свет | пред 4 месеци

(Видео) Путин информиран за освојување на Купјанск, Украина ги демантира руските тврдења

Шефот на рускиот Генералштаб, Валериј Герасимов, му соопштил на претседателот Владимир Путин дека руските сили воспоставиле контрола врз украинскиот град Купјанск.Кремљ наведе дека Путин ја посетил командната точка на борбената група „Запад“, каде разговарал со Герасимов и други високи воени лица за актуелните фронтовски состојби.Според официјалното соопштение, Путин бил запознаен со развојот на ситуацијата во Костјантинивка и Краматорск во Донецкиот регион, како и во Купјанск во Харковската област.Герасимов тврдел дека единиците на групата „Запад“ го „ослободиле“ Купјанск и дека продолжуваат да ја разоруваат украинската војска, која, како што навел, е опколена на левиот брег од реката Оскол.Украинските власти веднаш реагираа, категорично отфрлајќи ги руските изјави дека градот е преземен, како и тврдењата дека Москва контролира 70 проценти од Покровск.Купјанск, град со околу 55.000 жители пред почетокот на инвазијата, кратко беше под руска окупација во 2022 година, но украинските сили го вратија во септември истата година.Путин изјавил дека жестоки борби се водат и во Костјантинивка, која ја нарекол клучна позиција на украинската армија во Донецкиот регион. Тој повтори дека целта на руските сили останува „целосно исполнување на задачите на Специјалната воена операција“.

Свет | пред 4 месеци