Иран се соочува со критики од повеќе држави и експерти по меѓународно право откако воведе такси што достигнуваат и до два милиони долари за премин на бродови низ Ормутскиот теснец, една од најважните светски поморски рути за транспорт на нафта и природен гас.
Властите во Техеран тврдат дека наплатата претставува надомест за безбедносни услуги, заштита на животната средина и штетите што земјата ги претрпела за време на неодамнешните воени дејствија. Иран најави и нов режим според кој бродовите ќе треба да добиваат посебни дозволи за влез во теснецот.
Сепак, меѓународните правни експерти предупредуваат дека ваквата практика е спротивна на правилата утврдени со Конвенцијата на Обединетите нации за поморско право. Според овие правила, природните меѓународни теснеци, каков што е Ормутскиот, мора да останат отворени за непречен транзит на бродови и воздухоплови од сите држави.
Прибрежните земји можат да наплатуваат само ограничени надоместоци за конкретни услуги, како пилотирање, влечење или навигациска помош, но не и класични транзитни такси за самиот премин.
Токму затоа ситуацијата се разликува од Суецкиот и Панамскиот канал. Овие водни патишта се вештачки изградени канали чие одржување бара значителни финансиски средства. Египет и Панама имаат право да наплатуваат користење на каналите врз основа на меѓународни договори и поради високите трошоци за нивно функционирање и модернизација.
Египет годишно инкасира милијарди долари од таксите за премин низ Суецкиот канал, додека Панамскиот канал со децении функционира според сличен модел. Интересно е што просечните такси во двата канала се значително пониски од износите што сега ги бара Иран.
САД, Кина и повеќе земји од Персискиот Залив веќе се изјаснија против новите ирански давачки. Дел од аналитичарите ги опишуваат како форма на економски притисок што може дополнително да ја загрози глобалната трговија и снабдувањето со енергенси.
Иако во светот постојат одредени исклучоци, како руските надоместоци за користење на Северниот морски пат или ограничените такси во турските теснеци Босфор и Дарданели, експертите нагласуваат дека тие се регулирани со посебни меѓународни договори и не претставуваат класична наплата за право на транзит.
Поради тоа, според повеќето толкувања на меѓународното право, иранската одлука останува спорна и би можела да предизвика нови дипломатски и економски тензии околу една од најстратешките поморски точки во светот.
