Централната изборна комисија на Босна и Херцеговина (ЦИК) едногласно донесе одлука за одземање на мандатот на Милорад Додик, актуелен претседател на Република Српска, откако Судот на БиХ донесе правосилна пресуда со која тој е осуден на една година затвор и шест години забрана за политичко дејствување.
Судот пресуди дека Додик одбивал да ги спроведе одлуките на високиот меѓународен претставник Кристијан Шмит, што според измените во законите што Шмит ги наметна, претставува тешко кривично дело. Освен забраната да ја врши функцијата претседател, Додик нема да смее да обавува никаква јавна функција која има допир со јавни средства – што ги вклучува и партиските позиции финансирани од буџет.
Адвокатот на Додик, Горан Бубиќ, најави дека ќе бара привремена мерка за стопирање на извршувањето на пресудата. Истовремено, Додик на мрежата X го постави провокативното прашање: „А што ако одбијам?“, со што уште еднаш ја подгреа неизвесноста околу мирната примена на одлуката.
ЦИК е должен во рок од 90 дена да распише предвремени избори за нов претседател на РС. Додека меѓународната заедница повикува на почитување на владеењето на правото, раководството на Република Српска веќе најави дека ќе се „бори со сите средства, но не и со сила“ против изборите, повикувајќи граѓаните да не излезат на гласање.
Во вакумот што би настанал, функцијата би ја презел потпретседателот Давор Прањиќ од ХДЗ, во јавноста познат како „Хрватот на Додик“, што дополнително ја усложнува ситуацијата.
Иако не се исклучени протести на приврзаници на Додик, меѓународните мисии во БиХ се во состојба на зголемена готовност и се проценува дека Република Српска нема капацитет за сериозна институционална побуна или вооружен конфликт. Српската Влада го поддржа Додик и ја оцени пресудата како „неуставна и политички мотивирана“, а поддршка пристигна и од премиерот на Унгарија, Виктор Орбан.
Но, внатрешнополитичкото единство е разнишано – опозициските партии во РС, меѓу кои и СДС и Народен фронт, го одбија повикот на Додиковиот СНСД за формирање на влада на национално единство. Партијата ПДП допрва треба да се изјасни.
Одбраната на Додик најави дека ќе се жали до Уставниот суд на БиХ и подоцна до Европскиот суд за човекови права во Стразбур, но додека не се донесе поинаква одлука, тој е правосилно осуден и формално отстранет од функцијата.
Иако институциите се подготвуваат за избори, клучното прашање останува: ќе се дозволи ли мирен трансфер на власта, или Додик ќе се обиде да ја блокира државата однатре?
