Канада и ЕУ подготвуваат нов сојуз за заштита од економските притисоци на САД

Канада и Европската Унија подготвуваат ново политичко и економско партнерство со кое сакаат да ја намалат зависноста од американскиот пазар и да се заштитат од надворешни економски притисоци. Предлогот предвидува Канада да добие посебен статус на „придружна членка“ на ЕУ, но идејата веќе предизвикува поделби меѓу европските влади.

На средбата во Монтреал, канадскиот премиер Марк Карни и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен ја поддржаа иницијативата за поблиска соработка. Паралелно се разгледува и создавање поширок „Сојуз за иднината“, во кој би можеле да учествуваат и други држави со слични економски и безбедносни интереси.

— реклама —

Иницијативата доаѓа во време на зголемени трговски тензии со САД, откако политиките на американскиот претседател Доналд Трамп ги доведоа во прашање досегашните односи меѓу западните сојузници. Фон дер Лајен предупреди дека економската поврзаност сè почесто се користи како средство за политички притисок, со последици што ги чувствуваат и граѓаните преку повисоките цени на производите.

Карни, пак, оцени дека Канада мора да ја зајакне својата самостојност и да изгради посилни врски со Европа за да биде помалку изложена на меѓународните економски потреси. Тој смета дека таквото партнерство ќе ја намали можноста странски влади и големи технолошки компании да влијаат врз стратешките одлуки на земјата.

Сепак, предлогот не наидува на едногласна поддршка во ЕУ. Франција и Германија се меѓу земјите што имаат резерви во врска со називот „придружна членка“ и можните институционални последици. Фон дер Лајен објасни дека Канада не може да стане полноправна членка поради својата географска положба, но дека е можно да се воспостави посебен однос, поблизок од досегашните модели на соработка со држави надвор од Унијата.

— реклама —

Карни порача дека суштината на договорот е поважна од неговото име и потврди дека Канада не планира полноправно членство во ЕУ. Секој посеопфатен договор, како што најави, ќе биде разгледан и во канадскиот парламент.

Партнерството треба да опфати трговија, одбрана, технологија, научни истражувања и критични суровини. Се разгледува и пристап на канадските компании и истражувачки тимови до мрежата од 12 европски суперкомпјутери, што би ја продлабочило соработката во развојот на вештачката интелигенција.

— реклама —

Карни најави и можност за канадска инвестиција до 1,6 милијарди канадски долари во компанијата за вештачка интелигенција „Кохир“, која планира спојување со германската „Алеф Алфа“. Според него, компанијата ќе вложи најмалку 1,7 милијарди канадски долари во нова компјутерска инфраструктура во Канада.

Значајно место во разговорите има и одбранбената соработка. Канада е единствената неевропска земја што учествува во европската програма САФЕ, вредна 150 милијарди евра, наменета за заеднички воени набавки. Сепак, европските земји сè уште немаат усогласени ставови за правилата што ќе важат за учеството на странските компании.

Трговската соработка веќе се потпира на договорот ЦЕТА, со кој е отстранет најголемиот дел од царините. Но, Канада и натаму е силно зависна од американскиот пазар, кој во 2025 година учествувал со 71,7 проценти во нејзиниот извоз на стоки. Карни има цел во следните десет години двојно да го зголеми извозот на други пазари.

Во фокусот се и критичните минерали, како литиумот, кобалтот, никелот и графитот. Европскиот увоз на вакви суровини од Канада минатата година пораснал за 62 проценти, достигнувајќи 3,3 милијарди евра.

Иако иницијативата засега е во фаза на политички договор и преговори, таа покажува дека Канада и европските партнери бараат нови начини за зајакнување на економската и безбедносната соработка. Предизвикот ќе биде да се постигнат конкретни договори без дополнително влошување на односите со Вашингтон.