Куба влегува во еден од најкритичните периоди од распадот на Советскиот Сојуз, со продлабочена економска криза, чести прекини на струја, масовно иселување и растечко незадоволство кај населението. Паралелно со тоа, се интензивираат и директните контакти со САД за иднината на островот, што дополнително ја усложнува ситуацијата.
Американскиот притисок се засилува, а државниот секретар Марко Рубио, кој има кубанско потекло, игра клучна улога во разговорите со властите во Хавана, истовремено координирајќи стратегија за политички и економски отстапки. Претседателот Доналд Трамп, пак, отворено зборува за „ослабена нација“, најавувајќи поагресивен пристап кон Куба.
Кризата дополнително се продлабочи по падот на венецуелската поддршка, која со години беше главен извор на енергенси за островот. Без таа помош и под зголемен притисок од Вашингтон, моделот на силна државна контрола што го воспостави Фидел Кастро покажува сериозни слабости.
Во такви околности, аналитичарите издвојуваат три можни сценарија за развој на ситуацијата.
Првото, и во моментов најверојатно, е контролирана промена на врвот на власта, без суштинска трансформација на системот. Во тој случај, актуелниот претседател Мигел Дијас-Канел би можел да биде заменет, но клучните структури – Комунистичката партија, армијата и државните компании – би останале недопрени. Потенцијални наследници се споменуваат премиерот Мануел Мареро Круз или потпретседателот Салвадор Валдес Меса, со можни ограничени економски реформи.
Второто сценарио предвидува нагол колапс и транзиција кон демократија, поттикната од економски распад и масовни протести. Но, за разлика од источна Европа во 1989 година, Куба нема организирана опозиција подготвена да ја преземе власта, што го прави овој пат неизвесен и ризичен. Можно е и формирање привремена власт поддржана од дел од системот, која би организирала избори.
Третото сценарио, кое веќе делумно се одвива, е постепено пропаѓање на државата. Во таков развој, режимот формално опстојува, но институциите слабеат, јавните услуги се влошуваат, а граѓаните сè повеќе зависат од дознаки од странство и неформалната економија. Поддршката од Русија и Кина, иако присутна, не е доволна за стабилизација.
Развојот на настаните во голема мера ќе зависи од потезите на САД, кои преку економски притисок настојуваат да изнудат реформи. Станува сè поочигледно дека Куба, каква што постоеше со децении, се наоѓа пред неизбежна трансформација – прашањето е само каква ќе биде и колку ќе чини.
