Гужвите на европските аеродроми и на патните гранични премини, кои се засилија од 10 април, според најавите допрва ќе се чувствуваат уште поостро како што се приближува летната сезона. Причината е построгата и подетална контрола на влезот во Шенген-зоната и Европската унија за државјани на „трети земји“, меѓу кои спаѓаат и граѓаните на Србија.
Во фокусот е примената на системот за евиденција на влез и излез (EES), кој подразбира подетална проверка и регистрирање на патниците при преминување на граница, што веќе создава забавувања во одредени периоди. Надлежните најавуваат дека со зголемениот број патувања во текот на летото, оптоварувањето на пасошките контроли може да стане уште поизразено, особено на најпрометните гранични точки.
Покрај EES, за последниот квартал од 2026 година се најавува уште една новина: електронска патна дозвола на ЕУ, позната како ETIAS. Според најавите, ETIAS би требало да се поднесува онлајн пред патување и да важи за влез во земјите од Шенген-просторот, при што дозволата не претставува виза, туку дополнителен безбедносен филтер и проверка на патниците.
Се посочува дека со важечка ETIAS дозвола ќе може да се патува во повеќе европски земји со престој до 90 дена во рамки на секој период од 180 дена, но дека самото одобрение не е апсолутна гаранција за влез. Конечната одлука и натаму ја носи граничниот службеник, кој може да побара дополнителни документи и појаснувања.
Во делот за трошоците, се наведува дека онлајн пријавата за ETIAS ќе чини 20 евра, а од плаќањето ќе бидат ослободени лица под 18 години и постари од 70 години, како и одредени категории членови на семејства со права на слободно движење. Дозволата, според најавите, ќе важи три години или до истекот на патната исправа – што и да настапи порано.
Дополнителна практична околност е и тоа што обработката на барањето може да биде одобрена за неколку минути, но во одредени случаи може да трае до 14 дена, а ако се побараат дополнителни проверки и интервју – и подолго. Затоа, на патниците им се препорачува да аплицираат значително пред планираното патување, за да избегнат непријатни изненадувања на граница.
Со оглед на тоа што EES и ETIAS се два различни механизми, во јавноста се отвора и прашањето дали нивната паралелна примена ќе донесе нови „тесни грла“ во периоди на масовни патувања, како летните одмори или новогодишните празници кон крајот на 2026 година.
