ЖЕНИ

Од њујоршките улици до светски симбол: како 8 Март стана Меѓународен ден на жената

Меѓународниот ден на жената, кој се одбележува на 8 март, денес е еден од најпрепознатливите датуми поврзани со борбата за рамноправност, работнички и политички права на жените и пошироката идеја за социјална правда. Но патот до тоа 8 Март да стане глобален симбол не започнал со свечености и честитки, туку со организирани протести, синдикални барања и отпор против неправедните услови во кои живееле и работеле жените на почетокот на 20. век.Еден од пресвртните моменти што често се посочува во историјата на овој ден е протестот на 8 март 1908 година во Њујорк, кога околу 15.000 текстилни работнички излегле на улица со барања за подобри работни услови, пократко работно време и право на глас. Токму ваквите масовни работнички движења го поставиле темелот на идејата дека женските права не се „приватно“ прашање, туку јавна и политичка тема.Неколку години подоцна, во 1910 година, на Меѓународната социјалистичка женска конференција во Копенхаген, германската активистка Клара Цеткин предложила да се воведе посебен ден посветен на женските права, како средство за меѓународно обединување на движењата за еднаквост и за правото на глас. Веќе следната година, во 1911, Денот на жената бил одбележан во повеќе европски земји, но тогаш на 19 март, со масовни собири и демонстрации.Клучниот чекор кон конечното „врзување“ на празникот за 8 март се случил во 1917 година во Русија, во услови на Првата светска војна, глад и општествена криза. Тогаш, на 8 март според грегоријанскиот календар (односно 23 февруари според јулијанскиот), работнички во Петроград организирале големи протести против војната и недостигот од храна. Овие настани се сметаат за еден од катализаторите на Февруарската револуција, по која дошло до големи политички промени, а 8 март подоцна бил прогласен за национален празник во чест на женскиот придонес.Во текот на 20. век, одбележувањето се ширело во сè повеќе земји, добивајќи различни локални облици, но задржувајќи ја истата порака: потсетување дека еднаквоста не се подразбира, туку се гради. Важна меѓународна потврда дошла во 1975 година, кога Обединетите нации официјално го признале 8 март во рамки на Меѓународната година на жената. Оттогаш, датумот се одбележува ширум светот како ден што ги истакнува и постигнатите поместувања, и предизвиците што остануваат.Денес, 8 Март се прославува на повеќе начини: некаде со протести и кампањи, некаде со јавни настани и институционални пораки, а некаде и со гестови како подарување цвеќе. Но неговото историско јадро останува исто — сеќавање на организираната борба на жените за достоинство, глас и еднакви можности, и повик тие вредности да не се сведат на симболика, туку да се претворат во секојдневна практика.

Магазин | пред 1 седмица

Обвинителката Тополова предупредува: 798 постапки за семејно насилство запрени поради повлекување на жртвите

Семејното насилство не смее да се согледува само преку статистика, затоа што зад секоја бројка стои конкретна жртва и реална потреба од институционална заштита, истакна вршителката на должност јавна обвинителка на Република Македонија, Анита Тополова–Исајловска.Таа говореше на тркалезната маса на тема „Предизвици во обезбедувањето поддршка и заштита на жртвите на насилство врз жени и семејно насилство“, организирана од Министерството за внатрешни работи.Според неа, насилството врз жените и семејното насилство претставуваат сериозно кршење на човековите права и еден од најраспространетите облици на родово базирано насилство, со сериозни последици не само за жртвите и нивните семејства, туку и за целото општество.„Институционалната реакција мора да биде навремена, координирана и ефикасна“, нагласи Тополова–Исајловска.Таа се осврна и на проблемите што во минатото ги создавале законските решенија кои дозволувале жртвите да го повлечат предлогот за кривично гонење. Според податоците што ги изнесе, од почетокот на 2024 година до денес во јавните обвинителства се евидентирани 1.715 постапки за телесна повреда сторена при семејно насилство, од кои 798 биле запрени поради повлекување на предлогот за гонење од жртвата.Таа посочи дека измените на Кривичниот законик од јануари 2026 година претставуваат значаен исчекор, бидејќи му овозможуваат на јавниот обвинител да го преземе гонењето по службена должност и во случаи кога жртвата се повлекува од постапката.Во своето обраќање, Тополова–Исајловска предупреди и на недостигот од пријави и информации од центрите за социјална работа, нагласувајќи дека неадекватното препознавање на семејното насилство на терен може да има сериозни последици.Таа се осврна и на последниот трагичен случај во скопската населба Карпош, посочувајќи дека по утврдените неправилности во постапувањето на Центарот за социјални работи, Јавното обвинителство ќе испита дали постојат елементи на кривично дело.Обвинителката посочи дека дополнителен проблем претставува и благата казнена политика, бидејќи условните казни не се доволни за да се прекине трендот на раст на ваквите кривични дела.Тополова–Исајловска ја нагласи и важноста на соработката со невладините организации, посочувајќи дека обвинителството веќе соработува со повеќе организации, меѓу кои и Хелсиншкиот комитет, во рамки на националните механизми за заштита на жртвите.„Кога жртвата молчи од страв, институциите мора да знаат да ја слушнат. Кога жртвата се повлекува од притисок или зависност, системот мора да биде доволно силен да ја заштити“, истакна Тополова–Исајловска.Таа порача дека најсилната порака што институциите можат да ја испратат е дека секоја жена има право да живее без страв и насилство, и во домот и во општеството.

Македонија | пред 1 седмица

Два одделни случаи насилство врз жени во Тетово и Скопје

МВР евидентираше два одделни случаи на семејно и партнерско насилство, регистрирани во различен временски период, во кои жени биле физички нападнати од сопруг и од вонбрачен партнер.СВР Тетово поднесе кривична пријава против О.К.(33) од Тетово поради постоење основи на сомнение за сторени кривични дела „телесна повреда“ и „загрозување на сигурноста“. Според пријавата, на 12.10.2025 во семејниот дом, пријавениот се заканувал и физички ја нападнал неговата сопруга.Вториот случај е евидентиран во Скопје. На 15.12.2025 во 23:30 часот, на подрачјето на Центар, полициски службеници од СВР Скопје го лишиле од слобода П.К.(38) од Скопје, поради тоа што физички ја нападнал неговата 46-годишна вонбрачна партнерка. По целосно документирање на случајот, како што информира МВР, ќе следува соодветен поднесок.

Македонија | пред 3 месеци

(Видео) Станкоска: Дали со еден стан Орце го реши проблемот на жените жртви на насилство?!

Советничката од Левица во Град Скопје, Евгенија Станковска, остро реагира на предлог-одлуката за обезбедување простор за жртви на семејно насилство. Таа посочи дека со отстапување на единствен стан од 30 квадратни метри – за кој, како што вели, градоначалникот Орце Ѓорѓиевски тврди дека е „сè што градот има на располагање“ – градската власт го претставува проблемот како решен.Станувa збор, нагласи Станкоска, за мал и единствен стан кој, според предлогот, треба да стане новиот простор за најранливите жени во градот.-Град Скопје нема извршено попис на сопствениот недвижен имот, не постои јасна евиденција што поседува градот, во каква состојба е имотот, колку објекти стојат празни, неискористени или пропаѓаат. А кога институцијата не знае што има, секогаш се прогласува дека „може“ само најмалку, на штета на најранливите, истакна Станкоска, советничката од Левица и укажа дека вакво „решение“ е симптом на подлабок системски хаос.Според неа понудениот стан не претставува решение за овој сериозен проблем, туку понижувачки и импровизиран обид да се создаде впечаток дека проблемот се решава. „Жртвите на семејно насилство не смеат да се третираат како ПР-позадина, туку како сериозна обврска која бара системски пристап и одговорно управување со градскиот имот.“Во своето обраќање посочи и дека секоја година во Македонија стотици жени пријавуваат семејно насилство, а земјата веќе брои повеќе случаи на фемицид кои остануваат како траен доказ за институционалниот неуспех да се спречи ескалацијата на насилството. „Во такви услови, Левица одамна предложи законски измени семејното насилство да се гони по службена должност, со што би се спречил притисокот врз жртвите да го повлекуваат пријавувањето и би се обезбедила проактивна државна заштита - но мнозинството во Собранието, предводено од ДПМНЕ, го одби овој предлог“, рече Станкоска и додаде дека токму ова одбивање е доказ дека властите не се подготвени за суштински мерки, туку остануваат на симболични гестови кои не ја менуваат реалноста на жените кои живеат под закана.

Скопје | пред 3 месеци

ЕСЕ: Жените кои бегаат од семјно насилство тонат во сиромаштија - земаат кредити или позајмуваат од роднини

Со почетокот на 16-те дена на активизам против насилството врз жените, Здружението ЕСЕ предупредува дека најневидливата, но најраспространета последица од семејното насилство е длабоката економска несигурност во која западнуваат жените и децата по напуштањето на насилната заедница. Како што истакнуваат од организацијата, насилството не завршува со заминувањето од домот – тогаш започнува тешката економска борба.Според податоците на ЕСЕ, дури 80 проценти од жените биле спречени да работат од партнерот, а 42 проценти го изгубиле работното место како директна последица од насилството, што значи дека многу од нив ја започнуваат транзицијата кон нов живот со речиси уништена економска основа. Ситуацијата дополнително се влошува со високите, често приватно плаќани здравствени трошоци – лекови, хоспитализации, матичен лекар и итна помош – за кои многу жени немаат пристап до јавни услуги или навремена поддршка.По напуштањето на домот, жените се соочуваат со нови трошоци за сместување, кирија, сметки, транспорт, основен мебел и секојдневни потреби, а поради недоволната државна поддршка, над 90 проценти од нив земаат кредити или позајмици од роднини и пријатели за да преживеат во првите месеци.Издршката за децата, според анализата, исто така не ги обезбедува потребните средства: во повеќе од половина од случаите судски определената издршка е недоволна, а 70 проценти од жените се соочуваат со ненавремена или целосно неплатена издршка. Повеќето избегнуваат да ги користат законските механизми поради долгите и скапи постапки, но и поради страв од одмазда од насилниот партнер.Од ЕСЕ порачуваат дека потребни се итни системски решенија: финансиска помош во првите 6 до 12 месеци по напуштањето на насилната заедница, програми за вработување и преквалификација, функционален механизам за наплата на издршката, како и координирана институционална поддршка за надминување на економските последици од насилството.„Без економска сигурност, секоја жена што се обидува да избега од насилството ризикува сиромаштија, повторна виктимизација или враќање кај насилникот“, предупредуваат од ЕСЕ, повикувајќи ја државата да воспостави стабилен систем на финансиска и институционална поддршка за жените и децата во периодот на транзиција.

Македонија | пред 3 месеци

Работел во нивниот двор, па по расправија го нападнале: Скопјанец пријавил напад од две жени во Аеродром

Работел во нивниот двор, по што настанала расправија и физички напад.На 16.11.2025 во 19:35 часот во СВР Скопје е пријавено дека на 15.11.2025 околу 13:00 часот во општина Аеродром, Р.З.(65) од с.Трубарево бил физички нападнат од две жени, во чиј двор извршувал работни задачи. Се работи на расчистување на случајот.

Скопје | пред 3 месеци

(ВИДЕО) „391 жртва само за три месеци“: Насилството не е приватна работа, туку наша заедничка одговорност“

Само во првите три месеци од 2025 година, во Северна Македонија се евидентирани 391 жртва на насилство, од кои 284 жени, 53 мажи и 54 деца, покажуваат податоците на Министерството за социјална политика, демографија и млади. Насилството го извршиле 286 сторители, од кои 266 мажи и 20 жени, а најчести форми биле психолошкото (345 случаи) и физичкото насилство (221 случај), со регистрирани и 9 економски и 2 сексуални случаи.Овие податоци беа споделени на денешната промоција на комуникациската кампања „Има живот без насилство“, во организација на Министерството за социјална политика, УНФПА и Британската амбасада. Целта е подигање на јавната свест за родово-базираното насилство и охрабрување на жртвите да проговорат.„Насилството има многу форми. Некои се гледаат, повеќето не. Но сите болат,“ рече министерот Фатмир Лимани, нагласувајќи дека проблемот не е само женски, туку општествен.Тој апелираше до институциите да не ја третираат жртвата како „предмет во папка“, туку како човек кој бара надеж и заштита. Жртвите, потенцираше, имаат право на живот без насилство, со достоинство и без страв.„На мажите сакам да им порачам – машкоста не се мери со сила, туку со почит. Ако видиш насилство – реагирај. Ако слушнеш плач – не игнорирај,“ рече Лимани.Според него, иако бројот на жртви расте, тоа не значи дека насилството е во пораст, туку дека јавната свест за пријавување се зголемува, благодарение на мултисекторската соработка и посветените напори за заштита и поддршка.Заменик-амбасадорот на Обединетото Кралство, Даниел Филер, порача дека законот и полицијата не се доволни, и дека е неопходна промена на менталитетот:„Насилството врз жените не е само лична трагедија, туку општествен неуспех. Сите имаме одговорност – да пријавиме, да поддржиме, да не молчиме.“Тој нагласи дека Обединетото Кралство со години ја поддржува оваа иницијатива преку обука на кадар, развој на мултисекторски протоколи и интегрирани системи за прибирање податоци, но и со стратешка комуникација за менување на општествените ставови.Пред присутните се обрати и Жаклина Гештаковска Алексовска од УНФПА, потсетувајќи дека родово-базираното насилство не познава граници и бара координиран одговор од сите сектори.Настанот потврди дека насилството не е приватна работа – тоа е заедничка одговорност. Кампањата „Има живот без насилство“ повикува: не смееме да молчиме, мора да дејствуваме. Зашто во оваа борба, изборот е јасен – или си дел од решението, или си дел од проблемот.БОНУС ВИДЕО: 

Македонија | пред 8 месеци