Украинските деца кои биле однесени во Русија за време на војната се враќаат дома, но нивното враќање е само првиот чекор во долг и сложен процес на закрепнување, предупредуваат надлежните.
„Едно од најгнасните злосторства што Русија ги изврши за време на целосната инвазија ја погодува најранливата категорија – децата“, вели Ирина Тулиакова, раководителка на украинскиот Координациски центар за семејно воспитување и грижа за деца.
Таа посочува дека овие деца се лишени од дом, семејство, јазик и нормален живот.
„Децата стануваат туѓа сопственост, лишени од дом, семејство, јазик и живот каков што го познавале“, вели Ирина Тулиакова.
Досега се вратени околу 2.100 деца, но нивната состојба е далеку од стабилна.
„Речиси е невозможно да се опишат чувствата кога ќе се сретнете со секое од тие деца. Гледате дете кое преживеало страшно искуство и сега се обидува повторно да застане на нозе. Тоа е исклучително долг процес, а нивното враќање, за жал, е само почеток“, вели Ирина Тулиакова.
Според неа, реинтеграцијата е една од најтешките фази.
„Самото враќање не е доволно, бидејќи реинтеграцијата е една од најсложените фази. Децата се враќаат со различни трауматични искуства – од долготрајна изолација и прекинато образование до недостиг од основни услуги“, вели Ирина Тулиакова.
Голем дел од нив имаат прекин во образованието и здравствени проблеми.
„Многумина го изгубиле континуитетот во учењето, имаат занемарени здравствени потреби и им треба време повторно да се прилагодат“, вели Ирина Тулиакова.
Процесот на враќање се одвива во повеќе фази. Веднаш по пристигнувањето, децата се згрижуваат од тимови составени од социјални работници, психолози и други стручњаци.
„Тимот веднаш обезбедува безбедна средина и основна поддршка – храна, облека, медицинска грижа и контакт со стручњаци за ментално здравје“, вели Ирина Тулиакова.
Паралелно се работи и на административните процедури – документи, проценка на ризици и подготовка за понатамошен живот.
„Се поставува темел за сè што следува и се отвора пристап до државна поддршка“, вели Ирина Тулиакова.
Во пракса, процесот може да биде исклучително сложен. Таа наведува пример со деца од интернат кои биле однесени на окупирани територии, а потоа префрлени во Русија, од каде што со помош на невладини организации биле извлечени преку трета земја и вратени во Украина.
„Клучно е што ниту едно дете не поминува низ овој процес само“, вели Ирина Тулиакова.
По стабилизацијата, за секое дете се изработува индивидуален план.
„Се прави сеопфатна проценка на потребите – здравје, психолошка состојба, образование, семејна ситуација и ризици – и врз таа основа се креира план за поддршка“, вели Ирина Тулиакова.
Долгорочно, системот се обидува децата да ги врати во семејства или да им обезбеди алтернативна грижа.
„Каде што е можно, децата се спојуваат со родителите или роднините. Кога тоа не е можно, се обезбедува згрижување во семејна средина“, вели Ирина Тулиакова.
Поддршката не завршува со детството.
„Бидејќи војната трае долго, поддршката се обезбедува и за млади до 23 години кои сè уште имаат потреба од помош“, вели Ирина Тулиакова.
На крајот, таа предупредува дека начинот на кој Украина ќе се справи со овие деца ќе ја одреди иднината на државата.
„Децата кои денес се враќаат, за дваесет години ќе гласаат, ќе градат и ќе ја водат Украина. Начинот на кој ги прифаќаме е темел за општеството што ќе преживее по војната“, вели Ирина Тулиакова.
