Американскиот претседател Доналд Трамп за само неколку дена ја промени глобалната политичка рамнотежа и го доведе во прашање светскиот поредок воспоставен по Втората светска војна. Со закани за царини, отворен притисок врз сојузниците и директни пораки дека силата е поважна од правилата, Трамп испрати јасен сигнал дека ерата на предвидлива и координирана западна политика завршува.
Од моментот кога повторно ја актуелизираше идејата за преземање на Гренланд, па сѐ до настапите на Светскиот економски форум во Давос, стана јасно дека старите табуа повеќе не важат. Наместо меѓусебна доверба и партнерство, во фокусот дојде политика на притисок, условување и демонстрација на моќ.
Со изјавите дека „на овој или на оној начин“ САД ќе го добијат Гренланд, Трамп директно го доведе во прашање кредибилитетот на НАТО и безбедносните гаранции меѓу сојузниците. Истовремено, со селективни закани за царини и нивно повлекување во зависност од личните односи со лидерите, тој ја замени институционалната дипломатија со персонализирана политика.
Во Европа, ваквиот пристап предизвика шок и сериозна загриженост. Францускиот претседател Емануел Макрон оцени дека неделата започнала со ескалации и закани какви што биле незамисливи пред неколку години, додека европските дипломати отворено признаваат дека САД повеќе не се перципираат како стабилен и сигурен партнер.
Посебно остри беа реакциите од Лондон, каде британскиот премиер Кир Стармер ги нарече изјавите на Трамп за НАТО навредливи и опасни, потсетувајќи дека членот 5 за колективна одбрана бил активиран само еднаш – по нападите врз САД на 11 септември. Тој нагласи дека европските сојузници плаќале висока цена во заедничките мисии, вклучително и со човечки животи.
Во ваква атмосфера, Европа се соочува со тежок избор: да прифати улога на помал партнер кој се прилагодува на волјата на Вашингтон или да почне сериозно да гради сопствена стратешка автономија, особено во одбраната. Сѐ погласни се пораките дека континентот мора да се осамостои од хировите на Белата куќа, иако реалноста покажува дека без американската воена и економска моќ, тоа нема да оди брзо.
И покрај тоа што дел од европските лидери и натаму повикуваат на соработка и воздржаност, пораката од Вашингтон е јасна: правилата се менуваат, а отпорот е единствениот јазик што Трамп навистина го разбира. Како што заклучуваат аналитичарите, обидот да му се угоди на претседател чии барања постојано се поместуваат, може да значи само едно – уште поголема нестабилност и продлабочување на јазот меѓу САД и нивните традиционални сојузници.
