Украина утре ќе ја одбележи 40-годишнината од најголемата цивилна нуклеарна катастрофа во историјата – несреќата во Чернобил, во услови кога поранешната нуклеарна централа повторно е извор на загриженост поради војната и зголемениот ризик од истекување радиоактивни материи.
Катастрофата се случи на 26 април 1986 година во 1:23 часот, кога реакторот број четири во тогашната советска нуклеарна централа излезе од контрола за време на безбедносен тест, поради сериозни пропусти во дизајнот и грешки во управувањето.
Експлозијата ја разнесе зградата на реакторот, а во атмосферата се издигна огромен облак од радиоактивен чад. Нуклеарното гориво гореше повеќе од десет дена, додека илјадници тони песок, глина и олово беа фрлани од хеликоптери за да се ограничи ширењето на радијацијата.
Радиоактивниот облак најпрво ги загадил Украина, Белорусија и Русија, а потоа се проширил и низ Европа. Првото предупредување дојде од Шведска на 28 април, додека советските власти официјално ја признаа несреќата дури на 30 април, а јавноста ја информираа две недели подоцна.
Бројот на жртви и денес е предмет на расправи. Според податоците на Обединетите нации, околу 600.000 луѓе, познати како „ликвидатори“, биле изложени на високи дози радијација при расчистувањето на последиците. Проценките за вкупниот број на жртви се движат од неколку илјади до десетици илјади.
Катастрофата силно влијаеше врз перцепцијата за нуклеарната енергија и доведе до засилување на антинуклеарните движења во Европа.
Денес, четири децении подоцна, Чернобил повторно е во фокус поради војната во Украина. Руските сили ја окупираа централата на почетокот на инвазијата во 2022 година, што предизвика страв од нова нуклеарна криза.
Дополнителна загриженост предизвика и инцидентот од февруари 2025 година, кога руски дрон го оштети заштитниот обвив на реакторот. Според извештаи, и покрај поправките, заштитната структура не е целосно обновена, што го зголемува ризикот од истекување на радијација.
Подрачјето околу централата и натаму е зона на исклучување во радиус од 30 километри, со напуштени градови и населби. Повеќе од 4.800 квадратни километри остануваат непогодни за живот, а според проценките, таму нема да може безбедно да се живее илјадници години.
Градот Припјат, некогашен дом на околу 48.000 жители, денес е целосно напуштен и претставува симбол на катастрофата, додека целата област се претвори во природен резерват, каде природата постепено го презема просторот оставен од човекот.
