По повод 40-годишнината од Чернобилската катастрофа, „National Geographic“ носи документарна серија во четири дела „Чернобил: Внатре во катастрофата“, која од 20 до 26 април преку нови детали и сведоштва прикажува една од најследените трагедии во историјата.
Ова не е само уште една сува приказна за електраната. Серијата ве фрла директно во хаосот од 1986 година, ве води низ мрачните, параноични ходници на КГБ кој ја прикрива несреќата, па сè до денешната војна во современа Украина, покажувајќи како застрашувачката радиоактивна зона повторно се претворила во активно бојно поле.
Во продукција на National Geographic, серијата не нуди само ретроспективен поглед на технолошки и еколошки колапс, туку го става и во контекст на современите геополитички тензии, особено војната во Украина.
Катастрофата во Чернобил, која во атмосферата ослободи 400 пати поголема количина смртоносна радијација од атомската бомба фрлена на Хирошима, долго била предмет на бројни научни анализи, телевизиски драматизации и документарни записи, а оваа серија има поинаков пристап.
Низ четири епизоди, серијата многу конкретно и концизно ги деконструира митологијата и дезинформациите што со децении го опкружуваат Чернобил, обработувајќи сè — од советското државно прикривање до трагичните и апсурдни последици што и денес се чувствуваат на истото тло.
Гледачите добиваат јасен увид во механизмите на КГБ-апаратот, но и во психолошките лузни на преживеаните оператори, граѓани и ликвидатори, од кои некои дури сега, точно четириесет години подоцна, првпат застануваат пред камера и зборуваат за преживеаниот ужас.
Најшокантниот дел од документарецот воопшто не е од 1986 година, туку од сегашноста. Серијата преку последните две епизоди ја прикажува руската војска која за време на инвазијата врз Украина (2022) копа ровови во високо радиоактивното тло на Црвената шума. Историјата се повторува на најбизарен и најсмртоносен можен начин.
Лондонското Peepshow Studio ѝ дава на серијата застрашувачки монохроматски визуелен идентитет. Преку анимации на прашина визуелно се пренесува чувството на тешка, постојана закана. Се чувствува клаустрофобијата на напуштениот свет.
Она што оваа серија ја прави задолжителна, се вистинските луѓе кои првпат по 40 години застануваат пред камера. Нема непотребна драматизација, само сурова вистина.
Хемичарот Сергеј Бељаков споделува сеќавање кое звучи како од хорор филм. Месеци по експлозијата влегол во електраната и видел ходник целосно жолт. Наскоро сфатил дека тоа не е бојата на ѕидовите, туку стотици илјади мртви жолти пеперутки што го покриле секој милиметар од просторот.
Во документарната серија гледаме потресни сведоштва за деца на кои во училиштата, во целосна тишина и без објаснување, им биле делени таблети јод, и слушаме рудари кои го жртвувале своето здравје верувајќи дека „ја спасуваат татковината“.
Ова е тешка, мрачна и неверојатно важна приказна. Серијата со причина се прикажува со строго предупредување дека содржи вознемирувачки материјал. Режисерот не ве штеди, но и не ве затрупува со суви историски податоци.
